Soms is het leven lijden, omdat we altijd meer/beter/groter/anders willen dan we hebben. De kunst van het leven is om daar weerstand aan te bieden.

Ben jij tevreden met je leven of schud je zo een waslijst uit je mouw met zaken die beter/groter/meer zouden kunnen? Veel mensen vallen in de laatste categorie. Het zit in de aard van de mens ingebakken om steeds anders te willen dan hij krijgt. Het gevolg is chronische ontevredenheid.

Ons leven is makkelijker dan vroeger, laten we dat voorop stellen. Onze voorouders hadden het wel een stukje zwaarder, toen ze dagenlang in vervuilde fabrieken aan de lopende band stonden te zwoegen en keihard moesten werken voor een mager loontje. Anno 2019 kennen we meer vrijheid en meer rijkdom. Ons leven is een leven van overvloed. Al brengt dat weer heel eigen problemen met zich mee.

Keuzestress

Zo staan er in de supermarkt alleen al vijftien verschillende soorten pindakaas. Onze kledingkasten puilen uit van de schoenen, broeken en truien. En ook als het om grotere kwesties gaat, zijn er oneindig veel mogelijkheden. Er zijn honderden studierichtingen die je kunt kiezen en evenveel verschillende beroepen die je kunt doen. Op Tinder en Happn swipen we in mum van tijd tientallen potentiële lovers naar links of rechts. Ervan uitgaande dat de mens van nature altijd anders wil dan hij of zij heeft, kan dat nogal wat stressvolle situaties opleveren. Ga je voor optie A of voor optie B? Of kies je liever voor de rest van het alfabet?

In het nu leven

Chronische onrust en onvrede zijn welvaartsziekten die steeds meer mensen in hun greep krijgen. Met andere woorden: het leven is lijden doordat we altijd maar iets anders willen dan we hebben. Nu is dat lijden makkelijk op te lossen, namelijk door weerstand te bieden aan dat gevoel altijd maar anders te willen. Tevreden zijn met wat je hebt, successen vieren en beseffen dat het nu het enige moment is waar je met je gedachten bij zou moeten zijn. Precies dat is wat mindfulness ons leert: focus je niet op gisteren of morgen, maar breng je aandacht bij vandaag, en wees daar dankbaar voor.

Meer lezen over dankbaarheid?

Er vindt een bijzondere maansverduistering plaats én het is volle maan in het sterrenbeeld Steenbok. Ontdek wat je van deze maanstand kunt voelen. 

Maansverduistering

Sterrenkijkers, maanliefhebbers en kosmos-aanbidders opgelet: wanneer de avond valt op dinsdag 16 juli 2019, maakt het heelal zich op voor een bijzonder verschijnsel. Tussen 22.00 uur en 02.00 uur ’s nachts vindt er een gedeeltelijke maansverduistering plaats waarbij alleen de bovenste helft van de maan wordt verduisterd.

Rond 23.30 uur beleeft de maansverduistering haar piek en schittert zij op haar volle kracht. Langer opblijven om de verduistering te aanschouwen? Doen! De volgende maansverduistering die we vanuit Nederland kunnen zien, wordt namelijk pas weer in mei 2022 verwacht.

Volle maan in Steenbok

De maansverduistering gaat gepaard met een volle maan in Steenbok, en dat kun je voelen. De zon en de maan staan recht tegenover elkaar in tegenovergestelde tekens: de maan in Steenbok en de zon in Kreeft. Dat resulteert in veel getobber en de nodige soul searching. Emoties worden intenser ervaren en doordat je overuren draait in je hoofd, wordt het maken van keuzes en beslissingen moeilijker. Weet dat dit gevoel maar van korte duur is. 

Tevens zorgt de maan in Steenbok ervoor dat je behoefte naar veiligheid en geborgenheid groter wordt, evenals de drang om te aarden. Dit komt doordat de maan zich in Steenbok, anders dan in het teken Vissen of Kreeft bijvoorbeeld, ietwat wankel voelt.

Ook zorgt de zon in Kreeft ervoor dat je huiselijke en zorgzame eigenschappen worden aangewakkerd of versterkt. Je voelt een verlangen de balans op te zoeken tussen je gezin, familie en vrienden en je carrière en toekomstdromen. Zelfliefde is het sleutelwoord, zeker als je het gevoel hebt te kort te schieten op bepaalde vlakken. Door lief voor jezelf en tegen jezelf te zijn, vind je leven als vanzelf weer haar balans terug.

Het positieve effect van Pluto

Ook staat planeet Pluto op dit moment het dichtste bij de maan, wat als positieve eigenschap met zich mee kan brengen dat je met gezonde zin je emoties wilt doorvoelen, uitpluizen en binnenste buiten wilt keren om vervolgens te verwerken. Zie het als een innerlijke schoonmaak op jouw afdeling ‘gevoel’, dat perfect aansluit bij je huiselijke vibes. 

Meer lezen? 

Ontdek de kracht van kristallen

Vier eenvoudige manieren die je kind vertrouwd maken met de betekenis en de kracht van de zon. Van een zonnetjesmassage tot samen de zon begroeten bij het opstaan. Geef je kind zonnekracht!

1. Zonnetje in huis

Aandachtig aanraken is een fijne en eenvoudige manier om contact te maken na een volle dag. Zo breng je een onrustig kind weer vrij makkelijk terug bij zichzelf met een zonnetjesmassage. Kies een olie die lichtkracht in zich draagt zoals kamille (kalmerend), sint-janskruid (verwarmend) of roos (harmoniserend). Je kunt deze massage geven op de voetzolen van je kind, maar op de handpalmen, rug, buik of het voorhoofd vinden de meeste kinderen ook heerlijk. Verdeel een beetje olie over je handen en wrijf ze warm. Zoek het middelpunt en met draaiende bewegingen maak je een mooi zonnetje op de huid. Vanuit hier laat je de zon schijnen door met je vingertoppen één voor één stralen naar buiten te trekken. Zo geef je je kind de zonnekracht mee!

2. Vurige kring

Veel oude beschavingen hielden ceremonies om de zon te bedanken. Zo’n ritueel brengt gezondheid, vertrouwen en geluk. Op een zonnige zondag kun je ook zoiets doen. Ga buiten met elkaar in een kring staan en zet in het midden een stevige oranje kaars. Ook houdt iedere deelnemer zelf een kaars vast. De eerste steekt zijn kaars aan en vervolgens de kaars van de persoon ernaast, terwijl wordt gezegd: ‘Moge je verwarmd en opgeladen worden door het licht van de zon’. Zo gaat het vuur de kring rond. De laatste persoon steekt de kaars in het midden aan en bedankt de zon. Daarna mag iedereen een wens doen, en vermaak je je met elkaar – eten, zingen, dansen, kletsen – totdat de kaarsen zijn opgebrand.

3. Zomeroogst, geef je kind de kracht van de zon

Wilde bloemen plukken is een feestje, en zeker als je er thuis thee van kunt zetten. Laat je kind zelf afgekoeld, gekookt water schenken en in elk kopje een paar bloemen leggen. Bloemen die net uit de knop komen, hebben de meeste kracht. Daarna mag de zon de thee verwarmen en vitaliseren. Is ie op temperatuur en goed getrokken? Dan mogen de bloemen eruit en terug naar Moeder Aarde. Bloemen die je over hebt, kun je drogen in de zon en bewaren in een lege jampot. Zo kun je ’s winters thee maken van de zomeroogst. Voorbeelden van bloemen die je kunt plukken:

4. Hallo zon

Yogaoefening de zonnegroet is een mooie manier om samen met je kind de dag mee te beginnen. De oefening geeft energie en door de zon te begroeten, word je liefdevol herinnerd aan je plek in de wereld: stevig tussen hemel en aarde. Om het voor kinderen wat inzichtelijker te maken, kun je vertellen dat ze mogen beginnen als een opgerold egeltje op de aarde. Dan opstaan: ‘hier ben ik’. Om zich daarna helemaal lang te maken met hun armen erbij: ‘hallo zon’. Daarna helemaal naar beneden buigen: ‘dag aarde’, en als een hond op handen en voeten komen. Om weer te eindigen als opgerold egeltje. Hoe meer je samen oefent, hoe meer je de oefeningen kunt uitbouwen tot de grote zonnegroet.

Dit is een fragment uit happi.kids ‘Zonnekracht‘ (nr. 2 -2019). Wil je verder lezen? Je koopt het nummer nu in onze shop!

Vier de zomer!

Meer lezen?

(Tekst: Sarah Domogala)

 

Wat leuk dat je ons wilt helpen met het invullen van deze enquête. We zijn erg benieuwd waar jouw interesses liggen op het gebied van evenementen. Sta je liever te dansen op een festival, steek je je handen uit de mouwen tijdens een workshop of luister je aandachtig tijdens een lezing? Wij horen het graag van je!

Benieuwd naar onze shop-producten?

Er bestaat een foto van de Amerikaanse voetbalster Megan Rapinoe die na een gewonnen wedstrijd (met twee doelpunten van haar) met haar armen triomfantelijk wijd uitgespreid en een overwinnaarsblik op haar gezicht de tribune in kijkt – zoals duizenden mannelijke voetballers nadat ze scoren. De foto ging rond op sociale media. ‘Ze vindt zichzelf wel erg geweldig,’ luidde het commentaar.

Een vrouw die ruimte inneemt, ook letterlijk met haar armen gespreid, die haar prestatie met trots beziet en daar ook best applaus voor wil ontvangen; dat zijn we niet gewend. Behalve strijden op het veld, durfde ze het op te nemen tegen de Trump-regering door te melden dat ze na het behalen van de wereldtitel Trump niet zou bezoeken, omdat hij niet steunt waar haar elftal voor staat (zoals vrouwen- en homorechten).

Krachtig voorbeeld

Rapinoe is met haar 34 jaar eigenlijk nog een jonkie, maar ze maakt zichzelf geen centimeter kleiner dan ze is en dat is een krachtig voorbeeld voor onze dochters, nichtjes en buurmeisjes. Meestal doet een vrouw daar langer over – in elk geval langer dan de meeste mannen. Een broekie zal nog even bescheiden moeten blijven, maar zo tegen de dertig kan hij op zijn prestaties wijzen, een hogere beloning opeisen, zichzelf vooruitschuiven en zo nodig bluffen zonder dat iemand zal zeggen ‘hij vindt zichzelf wel erg geweldig’.

Ook ik heb behoorlijk veel tijd genomen om mijn veren op te durven zetten. Ik ervaar ouder worden (ik ben nu 45) als steeds minder huiveren om ruimte in te nemen als vrouw. Elk jaar dat ik bij mijn leeftijd mag optellen, maakt me minder bang voor mijn eigen kracht – of beter gezegd: om haar te tonen. Ik geef mezelf toestemming om hoekiger en scherper te zijn en niet alleen omdat er iets in mij aan het veranderen is. Ook de buitenwereld staat het me meer toe.

Ruimte innemen is een zegen

Onderschat worden beschouwde ik altijd als een voordeel. Niemand let op je in de schaduw en je kunt jezelf ongemerkt ontplooien. Onderschat worden verkies ik nog steeds boven overschat worden en bang zijn dat er iemand door je bluf heen prikt en je door de mand valt, maar ik ben er nu wel klaar mee.

Kennelijk waren er levensjaren en rimpels voor nodig om onomwonden te zeggen wat ik wil en kan. Je kracht en eigenzinnigheid ten volle tonen vereist dat het je niet meer zoveel kan schelen of anderen er aanstoot aan nemen of zich erdoor bedreigd voelen. Ik bevind me in een levensfase waarin ik het mezelf gun om niets meer te doen wat niet bij me past, onder mijn kunnen ligt of te slecht beloond wordt. Het voelt als een zegen. Als het aan mij ligt groei ik langzaam uit tot een onaangepaste, excentrieke oude vrouw met kaftans en grote kettingen en een mond als een bootwerker.

Meer lezen?

Voor alle powervrouwen

Je zou misschien denken dat een van de meest succesvolle schrijfsters aller tijden geen idee heeft hoe het is om te falen. Maar juist J.K. Rowling – inderdaad, zij van Harry Potter – weet er alles van. De speech die zij gaf voor een grote groep afgestudeerden van de Harvard-universiteit, is ronduit inspirerend.

Er was een tijd dat Joanne Rowling geen idee had hoe een jonge tovenaar met een rond brilletje haar leven zou veranderen. Ze stond op het punt om af te studeren in klassieke talen en had nog geen idee wat daarná zou volgen. Wat ze wel wist, was dat haar grootste angst was om te mislukken.

Donkere tunnel

Nu, een jaar of dertig later, is dat moeilijk voor te stellen: Joanne Rowling werd over de hele wereld bekend als J.K. Rowling, de verhaaltjes die ze aan haar dochter vertelde mondden uit in een serie jeugdboeken die alle records brak. Maar daar ging wel wat aan vooraf.

Een paar jaar na haar afstuderen was haar leven inderdaad, naar haar eigen maatstaven, mislukt. Ze was een werkloze, alleenstaande moeder, en ze was arm. Alles wat haar ouders níet voor haar hadden gewild, was gebeurd. Dat vertelt ze aan de graduates van de prestigieuze Harvarduniversiteit, waarvan de meesten het waarschijnlijk nog ver gaan schoppen in het leven.

Stevig fundament

Maar nu komt de les die ze met hen wil delen. Die periode was naar, verdrietig, hopeloos, een donkere tunnel. Maar het was achteraf ook een voedingsbodem voor haar succes – misschien had ze de Harry Potter-boeken zonder die periode wel nooit geschreven. De tijd waarin ze in een diep dal zat, leerde haar om zich op de belangrijke dingen te richten.

‘Als ik geslaagd was op een ander gebied, dan was ik misschien nooit zo vastbesloten geweest om te slagen op dat ene terrein waar ik voor mijn gevoel echt thuishoorde. Het was een bevrijding: mijn grootste angst was toch al werkelijkheid geworden en ik leefde nog, ik had een dochter van wie ik zielsveel hield, ik had een oude typemachine en een omvangrijk idee. En zo werd de bodem van de put het stevige fundament waarop ik mijn leven opnieuw bouwde.’

Geschenk

Hoe bang ze ook voor mislukking was geweest toen ze nog studeerde, achteraf had ze het niet willen missen. Het had ook eigenlijk niet anders gekund. ‘Je kunt onmogelijk een leven leiden waarin nooit iets misgaat, tenzij je zo voorzichtig bent dat je net zo goed niet had kunnen leven – en in dat geval is dát juist je mislukking.’

Sinds ze weet dat juist de tegenslagen en missers haar sterker en wijzer hebben gemaakt, is ze eigenlijk nergens meer bang voor. ‘Je zult jezelf en de kracht van je relaties nooit echt kennen totdat ze door tegenslag op de proef gesteld zijn. Dat besef is een geschenk, al is de weg ernaartoe pijnlijk, en voor mij is het meer waard dan alle diploma’s en getuigschriften die ik ooit heb gehaald.’

Meer lezen?

De speech van J.K. Rowling is uitgegeven in een boekje: ‘Wat belangrijk is’ (De Boekerij, 2018). Je kunt ‘m hier bekijken:

Lees ook

De westerse en Chinese astrologie belichten beide een deel van je karakter. Hond, lijken je westerse en Chinese sterrenbeeld op elkaar of verschillen ze erg? En in welk teken herken je jezelf het meest? In het boek De twaalf tekens van de Chinese astrologie combineert Erika Sauer de types. In dit artikel lees je over de combinatietekens van de Haan. Ken je je Chinese sterrenbeeld niet? Bereken het hier.

Ram-Hond

Ram-Honden werken hard. Ze willen geen fouten maken en doen er alles aan om dat te voorkomen. Deze perfectionisten hebben altijd gelijk, vinden ze zelf. Als iemand het niet met hen eens is, bewegen ze hemel en aarde om die persoon te overtuigen. Ram-Hond mag je graag of niet, een middenweg is er niet. Maar als ze je in hun hart sluiten, kun je blind op deze types rekenen. In de liefde geven ze zich graag over en tonen ze hun zachte kant.

Stier-Hond

Meesters in het sluiten van compromissen; dat zijn Stier-Honden. Deze mensen zetten zich met volle kracht in voor alles wat op hun pad komt en hebben een benijdenswaardig uithoudingsvermogen. Stier-Honden stellen hoge eisen aan zichzelf en anderen, maar daar staat tegenover dat het gezelligheidsdieren zijn. Ze hebben een uitgebreid netwerk van vrienden en kennissen. In een liefdesrelatie is Stier-Hond niet de hartstochtelijkste partner, maar wel de zorgzaamste.

Tweelingen-Hond

Onnavolgbaar en afwisselend is het karakter van Tweelingen-Hond. Deze mensen kunnen binnen no-time van stemming of richting veranderen. Omdat ze verbaal goed onderlegd zijn, komen ze verstandig en soms koel over. Verstandig zijn ze, zeker waar het hun vak betreft. Koel zijn ze niet, wel een beetje gereserveerd soms. Verbintenissen – zowel met vrienden als met geliefden – hoeven voor hen niet altijd diep te gaan.

Kreeft-Hond

Kreeft-Honden zijn uiterst gevoelige mensen. Ze moeten ervoor waken dat anderen niet van ze profiteren. Als deze mensen merken dat dat wel gebeurd, raakt dat ze diep en zijn ze compleet uit hun doen. Een dierbare die op zo’n moment de gevoelens van Kreeft-Hond erkent en hem moed inspreekt, is een must. In de liefde geven ze zich met huid en haar over, want liefhebben is wat ze het liefste doen.

Leeuw-Hond

Op de schouders van Leeuw-Honden rust een zware last. Ze werken hard en ondervinden daar vaak stress van. Deze mensen hebben de neiging om over hun grenzen te gaan om de top te bereiken. Ze praten graag en goed en presenteren zich theatraal. In de liefde is Leeuw-Hond een betrouwbare partner die zorgt dat zijn geliefde het goed heeft. Het zijn raadgevers voor hun partners en ze pronken graag met hen.

Maagd-Hond

Precies, werklustig en tot alles in staat zijn Maagd-Honden. Binnen een mum van tijd bereiken wat ze voor ogen hebben, is voor hen geen kunst. Hun gereserveerde houding werkt in de liefde als een magneet op nieuwsgierige partners. Maagd-Honden houden van de liefde, maar zijn geen avonturiers. Ze kunnen niet wachten op die ene vaste verbintenis. Deze mensen zorgen voor hun partner en andere dierbaren en hebben thuis een stevige vinger in de pap.

Weegschaal-Hond

Weegschaal-Honden zijn huismussen. Ze houden ervan om een knusse thuisbasis te creëren waarin ze harmonieus op kunnen laden. Deze mensen doen graag werk waarin ze hun sociale vermogen en fantasie kwijt kunnen. Ook vinden Weegschaal-Honden het leuk om te onderwijzen. Ze werken hard, maar hun sociale leven komt altijd op één. In de liefde zijn het fijne, gezellige types die zich graag nestelen bij iemand die net zo goed kan zorgen als zij.

Schorpioen-Hond

Volhouden kenmerkt het leven van Schorpioen-Hond. Deze mensen bijten door tot het bittere eind. Ze strijden voor eerlijkheid en zijn wars van slijmen. De dierbaren van Schorpioen-Hond worden met hand en tand door hen beschermd. In de liefde willen ze het liefst linea recta een levenslange verbintenis aangaan. Ze zijn uiterst trouw en hartstochtelijk en verlangen van hun partner gezelligheid, rust en huiselijkheid.

Boogschutter-Hond

Vlot, energiek en goedlachs zijn Boogschutter-Honden. Ze houden van het leven en dat stralen ze uit. Hun carrière is belangrijk en soms gaan ze daarin aan zichzelf voorbij. Boogschutter-Honden zijn goudeerlijk en dat wordt niet altijd gewaardeerd. In liefdesrelaties zijn ze charmant en trouw. Ze vinden het belangrijk dat hun partner net zo van sociale gelegenheden houdt als zijzelf. Lachen is voor Boogschutter-Honden de meest essentiële bezigheid.

Steenbok-Hond

Voor Steenbok-Honden is het leven een uiterst serieuze zaak. Ze zien het niet altijd van de zonnige kant en trekken zich dan terug in hun werk. Hun werklust kent geen grenzen: ze nemen het liefst alle taken op zich omdat ze weten dat die dan goed worden uitgevoerd. Dat is ook zo, alleen moeten ze waken voor uitputting. Voor liefde en vriendschap houden ze weinig tijd over, maar als ze een optimistische speelse partner treffen, zijn ze snel overtuigd.

Waterman-Hond

Waterman-Honden zijn van veel markten thuis. Ze zijn intelligent, verbaal, theoretisch én kunstzinnig. Zowel in hun werk als privé zijn het adviseurs die uitstekend kunnen luisteren. Waterman-Honden zijn einzelgängers die opladen als ze alleen zijn. De liefde zien deze zorgzame en temperamentvolle partners als wetenschappelijke aangelegenheid waarbij ze eigenschappen turfen en afstrepen om tot de beste partnerkeuze te komen.

Vissen-Hond

Ruzie schuwen ze en dromen maken ze waar; Vissen-Honden zijn zachte idealisten met een groot en goed hart. Waar Vissen-Honden aan beginnen, maken ze af met een koppigheid die zijn weerga niet kent. Van de liefde leven deze types op. Het zijn ware romantici die ontzettend genieten van liefdesrelaties. Ze zijn gevoelig en worden makkelijk geraakt. Hun diepe verdriet komt snel aan de oppervlakte.

Meer lezen?

Zo draag je de zon, maan en sterren altijd bij je

Nee zeggen is lastig, want het is nooit leuk om andere mensen teleur te stellen. Iedereen wil graag een goede en behulpzame vriend(in), collega, partner, kennis of ouder zijn, maar soms moet je je afvragen: ben ik ook goed bezig voor mezelf?

Je verlangt naar meer rust en een legere agenda, maar als iemand je vraagt om af te spreken, een werkshift over te nemen of mee te helpen tijdens een evenement zeg je toch vaak ‘ja’. Zo komt aan de lijst met verplichtingen geen eind, en raak je misschien zelfs oververmoeid. Toch is het lastig om nee te zeggen. We willen immers niemand teleurstellen. Maar wie om die reden altijd ‘ja’ zegt, stelt uiteindelijk zichzelf teleur.

Gelukkig schreef Ernst-Jan Pfauth in zijn ‘Dankboek’ vijf vragen die je jezelf kunt stellen als je een slechte nee-zegger bent. Word je weer eens gevraagd in te vallen op de voetbalclub of een taak van een collega over te nemen, ga dan in gedachten eerst even deze vijf vragen langs. Het kan je helpen een weloverwogen besluit te nemen en een antwoord te geven waar je wél honderd procent achter staat.

Ben ik te makkelijk te bereiken?

Als de vraag je niet bereikt, kun je ‘m ook niet beantwoorden. Volgens Pfauth kan het al helpen om de notificaties op je telefoon uit te schakelen. Zo word je niet voortdurend afgeleid en uit je concentratie gehaald door anderen.

Heb ik er lang genoeg over na kunnen denken?

Krijg je een verzoek of uitnodiging? Neem even de tijd om erover na te denken. Mensen hebben vaak de neiging dergelijke vragen snel te beantwoorden, maar gunnen zichzelf daardoor nauwelijks tijd om daar goed over na te denken. Volgens Pfauth is het daarom goed om altijd om bedenktijd te vragen. Dringt de ander aan? Pfauth: ‘Dan hadden ze maar eerder contact op moeten nemen’.

Wil ik het uit plichtsbesef?

Reünies, van familie of je middelbare school. De verjaardag van je tante. Een werkborrel. Een mens krijgt in zijn/haar leven heel wat uitnodigingen. Veel daarvan worden alleen uit plichtsbesef positief beantwoord. Maar moet je dat wel willen? Wat is het beste voor jou? Op een werkborrel over koetjes en kalfjes praten of quality time met je gezin doorbrengen? Naar de verjaardag van je tante of eindelijk eens een avondje tijd voor jezelf?

Hell yeah, or no?

Naast verzoeken die we uit plichtsbesef positief beantwoorden, noemt Pfauth ook nog de vele verzoeken die klein lijken, maar bij elkaar opgeteld toch veel tijd opslokken. Even koffie drinken met een student die interesse heeft in jouw vakgebied. De scriptie van je neefje nakijken. Even een afstudeeronderzoek invullen? Bij alles denk je ‘ach, het kost maar een uurtje’, maar tel al die uurtjes bij elkaar op en je bent toch een hele dag kwijt. Wees daarom extreem selectief in waar je je tijd aan besteedt, zegt Pfauth. Hij gebruikt daarvoor een ezelsbruggetje van de Amerikaanse muziekondernemer en auteur Derek Sivers. Hij zegt: ga alleen op verzoeken in als je reactie ‘hell yeah!’ is. Als je niet enthousiast bent, is het automatisch nee.

Zou ik het doen als het vandaag al was?

Als je verzoeken krijgt voor afspraken in de toekomst ben je sneller geneigd ‘ja’ te zeggen. Er staat tegen die tijd toch nog niks in de agenda. Maar agenda’s lopen snel vol, en tegen de tijd dat die toegezegde afspraak zich aandient, kan het zomaar zijn dat het toch niet helemaal uitkomt. Daarom probeert Pfauth zich nu altijd te bedenken: ‘stel dat de afspraak vandaag zou zijn, heb ik er dan zin in? Als het antwoord ‘nee’ is, is zijn antwoord op het verzoek ook ‘nee’.

Je kind goed afscheid laten nemen van iets wat belangrijk is, hoe doe je dat? Met deze rituelen maak je het in ieder geval wat makkelijker. Ook voor jezelf. En bedenk daarbij altijd dit: elk afscheid is ook een nieuw begin.

1. Een huisdier: altaartje

Of het nu een hond is of een hamster, meestal voelt je kind diepe vriendschap voor een dier in huis. Vaak is de dood van een huisdier ook het eerste moment dat het een dichtbij staande dierbare verliest. Natuurlijk zul je eerst stilstaan bij het verdriet, wellicht een mooie begraafceremonie bedenken, en daarna kun je samen een herdenkingsplek in huis inrichten; een altaartje. Het is helemaal niet gek om het voerbakje erbij te zetten en nog een tijdje te blijven vullen. Een buiten gevonden schat op het altaartje leggen, een kaars aansteken, aan elkaar vertellen wat er zo leuk was aan dit dier zijn allemaal rituelen die kunnen helpen bij de verwerking van het verlies.

2. Tandjes: verzameldoosje

Een tand verliezen is als je jong bent reden tot vreugde: nu kun je er met je tong tussen, je wordt groot, er komen nieuwe tanden. Aan de andere kant is het ook een beetje vreemd. Een stukje van je lijf laat los. Eerst had je nog een wiebeltand, nu zit er een gat. Het voelt anders, klopt het echt wel? Natuurlijk, benadruk je als ouder, maar we gaan die trouwe bondgenoten wel goed bewaren. Voor elke tand een (zelfgemaakt) doosje met een briefje erin. Wanneer is dit tandje eruit gegaan? Op welke dag, welk uur, welke plek? En dan alle doosjes samen weer in een groter exemplaar. Hetzelfde kun je doen met kiezen, al zal daar misschien wat minder emotie bij komen kijken, omdat je kind dan al iets ouder is.

3. (Vakantie)vriendjes: ketting knopen

Als je gaat verhuizen of naar huis terugkeert na een heerlijke vakantie, laat je vanzelfsprekend iets achter. Dat kan intens verdrietig zijn, ook al is het afscheid misschien niet voor eeuwig. Een vriendschapsketting is een tastbare, troostrijke herinnering. Met een knoopje voor elk vriendje en iets van die persoon eraan. Dat kan iets als een schelpje, een stukje stof of een sleutel zijn, óf een (gekocht) hangertje dat je kind aan hem of haar doet denken. De grote steen is het symbool van vriendschap. Een teken dat vriendschap voor eeuwig is, dat je aan elkaar kunt blijven denken al woon je mijlenver uit elkaar én dat vriendschap overal te vinden valt. Je kind kan de ketting dragen of naast zijn bed leggen. En met de tijd hoeft hij niet meer zo dichtbij te zijn, en krijgt ie een mooi plekje aan de muur.

4. Lievelingskledingstuk: maak er wat van

Dat jurkje waar ze zomers mee door de velden huppelde, zelfs toen het eigenlijk al te klein was. Dat gestreepte T-shirtje dat hij dag- en nacht aan wilde omdat het zo zacht was – en soms mocht dat ook. Er zijn kledingstukken die je gewoon niet weg kunt doen, ook al is iedereen in het gezin eruit gegroeid. Er een poppenjurk van maken of een beren-T-shirt zorgt dat het dichtbij blijft. Inlijsten en ophangen geeft het alle eer die het toekomt. Af en toe sta je er samen bij stil. Dan is het zomaar weer zomer of zo’n bijzondere nacht waarin je nog even ging kijken of-ie echt wel sliep, in z’n strepenshirt.

5. Opa/oma/vader/moeder/vriend: brief(je) schrijven

Jonge kinderen tot een jaar of vijf, begrijpen nog niet dat de dood onomkeerbaar is. Ze denken nog magisch; misschien kan een dokter oma of papa weer levend maken. Een kind van zes weet meestal dat de dood definitief is. Al is het nog wel erg moeilijk om te accepteren als het gebeurt. Vanaf negen jaar dringt het tot je kind door dat het iedereen overkomt, ook hemzelf. Eerlijk en helder praten over wat dood-zijn inhoudt, is voor elke leeftijdscategorie van groot belang. Anders ontstaat er verwarring of zelfs angst. Erg jonge kinderen kun je steunen door aan te geven wat iemand dan allemaal niet meer kan: voelen, zien, horen, ruiken, proeven…
Een effectieve manier om iets te doen met alles wat je nog had willen zeggen tegen de overledene, is een brief(je) schrijven. Je kind kan het zelf doen of – als hij nog niet kan schrijven – tegen jou vertellen wat hij ongeveer wil zeggen. Daarna kan hij zo’n briefje in een kledingstuk van de dierbare overledene stoppen. Of in een speciaal daarvoor bestemde brievenbus doen. (zie kader)

6. De lagere school: bloem

Twintig tot dertig kinderen die je bijna elke dag zag, hoe laat je die los en houd je ze toch een beetje vast? Door al hun namen op blaadjes te schrijven (of te laten schrijven) en daar een bloem van te knutselen. Of een heel boeket. Het hart van de bloem wordt gevormd door de naamblaadjes van je beste vrienden en vriendinnen. De juf of meester kan op een los bloemblaadje of op de steel. Al knippend en plakkend kan je kind vertellen over de dingen die hij met zijn klasgenoten heeft meegemaakt. Nare herinneringen mogen natuurlijk ook worden opgehaald. Desnoods schrijft je kind die ook op blaadjes en scheur je ze daarna in stukjes. Weg ermee!

7. Je vlecht: doneren aan een goed doel

Afscheid nemen van je lange haar, dat is nogal wat. Borstelen, wassen, ermee zwieren, alles is anders vanaf nu! Geef die lange lokken als het mogelijk is weg, bijvoorbeeld via [stichtinghaarwensen.nl] Zo geeft het ene kind het andere kind weer haar en daarmee zelfvertrouwen, want leven zonder haar is ingewikkeld. Maak er daarom liefdes-lokken van. Fotografeer of film het bezoek aan de kapper, het moment dat de vlecht eraf gaat. Een grote envelop eromheen en een lieve brief erbij voor de ontvanger. Zwaai naar de brievenbus als het pakketje erin zit. Dag lokken, dag lieve lokken, nu is het tijd om een ander koppie te gaan verwarmen.

8. De speen: doorgeefcadeautje

Voor sommige kinderen is het een regelrechte [life saver] (en voor sommige ouders ook). Een steun en toeverlaat. Met aandacht afscheid nemen is dus aan te raden. Misschien laat je ’m wegzweven aan een heliumballon, de eeuwigheid tegemoet, met een kaartje eraan voor de vinder. Of breng je ’m samen naar de speelgoedwinkel en mag je kind er iets voor uitzoeken. Maar het mooist is misschien wel om ‘de speen’ aan een pasgeboren baby in je omgeving te geven. Zo kun je uitleggen dat er voor jouw kind een nieuwe fase is aangebroken, die van ‘groot zijn’. En dat het speentje voor een nieuw klein baby’tje is. Pak de speen samen mooi in en zorg dat je kind er iets voor terugkrijgt (desnoods neem je zelf een kleinigheidje mee).

Dit is een fragment uit Happi.kids 1-2019. Meer lezen? Je bestelt het nummer in onze shop.

Meer lezen?

Tekst: Catelijne Elzes

Verdriet staat nooit op iemands voorhoofd geschreven. Maar we kennen het allemaal, of zoals Femke van der Laan zegt: we slepen allemaal een ballon aan een touwtje met ons mee. En over die ballon mag best wat meer gepraat worden, vindt ze.

Ruim anderhalf jaar geleden overleed Eberhard van der Laan, de man van Femke van der Laan en vader van haar kinderen. Voor die tijd had ze ook al verdriet gekend, maar dit was anders. ‘Het sloeg me uit het lood, zorgde ervoor dat ik niet naar bed wilde maar ook mijn bed niet uit wilde,’ vertelt ze in haar DWDD Summerschool, ‘Pleidooi voor verdriet’.

Eerdere keren probeerde ze het verdriet weg te stoppen met mantra’s als ‘gewoon doorgaan’ en ‘je vooral niet aanstellen’, zoals ze dat anderen ook vaak zag doen, en dat lukte redelijk. Dit keer ging dat niet. Het verdriet was te groot. Ze moest het wel voelen en delen. En dat was in zekere zin ‘mazzel’, vertelt ze: de afgelopen maanden leerden haar drie belangrijke dingen over verdriet en pijn.

1. Verdriet is het waard om te delen

‘Goed’, zei Femke als mensen haar vroegen hoe het ging, de eerste dagen na het overlijden van haar man. ‘Als je zegt dat het goed gaat, kunnen we weer over tot de orde van de dag. Als ik zeg, ik voel me verdrietig, dan moet de ander daar iets mee.’ Die ruimte innemen, wat langer met iemand blijven praten, dat was moeilijk.

Maar op een dag stond ze bij vrienden voor de deur en besefte ze plots: wij gaan nooit meer samen ergens aanbellen. ‘Vervolgens sta ik daar in een huiskamer met mijn jas nog aan ontzettend hard te huilen.’ Maar dat opende wel de deur naar een gesprek. Tussen de tranen door kon ze vertellen hoe erg ze haar man miste, hoe bang ze soms was dat het nooit meer overging. Het zorgde voor verbinding. ‘Je bent veel minder snel een last voor anderen dan je zelf denkt. En het delen van verdriet creëert ruimte voor de ander om zich kwetsbaar op te stellen.’

2. Je kunt leven met verdriet

Over verdriet bestaan allerlei ‘wijsheden’ en ‘regels’. Zo zou de ergste rouw na een jaar wel voorbij moeten zijn, zou het niet goed zijn om veel te huilen en zou je verdriet ‘een plek kunnen geven’. Zelf zag ze het verdriet als iets waar ze vanaf moest zien te komen, zo snel mogelijk. Maar het bleek niet weg te gaan. ‘Het ging met mij pas beter toen ik mijn verzet tegen mijn verdriet staakte. Toen ik het gewoon ging begroeten.’

Dus als ze met haar kinderen een vakantie naar Italië plant, waar ze vroeger ook al met zijn allen naartoe gingen, dan weet ze dat ze verdrietig zal zijn. ‘Maar dat weerhoudt me er niet van om voorpret te hebben. Om met de kinderen te bedenken hoeveel ijsjes we gaan eten, welke uitstapjes we gaan maken. Want ik kan het, leven én verdrietig zijn.’

3. Verdriet is waardevol

Als we konden kiezen om nooit meer verdriet te voelen, zouden we onszelf daar dan een dienst mee bewijzen? Verdriet heeft waarde, betoogt Femke. Die waarde zit ‘m er bijvoorbeeld in dat we, door verdriet te voelen, afscheid kunnen nemen als we dat helemaal niet willen. ‘Hoe erg zou het zijn als we geen verdriet kenden? Als we zonder te verblikken of verblozen doorgaan als we graag een kind willen maar het lukt niet? Als ik mijn man zou hebben begraven en daarna mijn schouders opgehaald? Nee, ik was verdrietig en ik had pijn, en zo kon ik uiting geven aan mijn afgescheiden zijn.’

De waarde zit ook in de verbinding die eruit voortkomt. Ook al leerde ze door de dood van haar man een dieper verdriet kennen dan ze ooit had gevoeld, ze weet ook dat ze op de periode daarna kan terugkijken als ‘een van de meest zuivere en meest verbonden periodes van mijn leven.’ En het heeft haar blik op anderen veranderd. ‘Ik vind niet meer zomaar iemand een chagrijn of een moeilijk mens. Er is vast een verhaal, er is vast een ballon. Vraag er eens naar.’

Femke terugkijken?

Meer lezen?