Mindful seks? Daarvoor hoef je echt niet de hele Kamasutra uit je hoofd te leren – de gewone-dinsdagavond-recht-op-en-neer-met-je-sokken-nog-aan-wip kan ook waanzinnig zijn – als je het maar met aandacht doet.

Mindfulness is eigenlijk niets meer dan ‘bewust aandachtig zijn’. Op de mooiste, passievolle momenten in je leven ben je als vanzelf helemaal in het hier en nu. Intens liefhebben en vrijen, dat doe je immers met je lichaam, met je aandacht volledig bij je eigen lichaam én dat van de ander. Geweldige seks is dé manier om je hoofd leeg te maken en alles om je heen te vergeten. Aan de andere kant is juist seks een gebied vol verwachtingen, kwetsbaarheid en vooroordelen – en met een hoofd vol gedachten daarover is het lastig onbevangen vrijen.

Er zijn verschillende manieren om seks te benaderen. De tantraleer beschouwt seks bijvoorbeeld als een spiritueel verheven manier om het mannelijke en vrouwelijke naar een hoger niveau van bewustzijn te tillen. Maar niet iedereen voelt zich daar meteen toe aangetrokken, en dat hoeft ook niet. Met een eenvoudige, maar heel bewuste benadering kun je je seksleven, je lichaam en je ziel enorm verrijken, aldus Claudia Blake: open de deur voor mindful seks!

1. Richt je aandacht

De belangrijkste pijler van mindfulness is het richten van je aandacht. Vergeet heden en verleden; het is dít moment waar het om gaat. Nu is dat geen enkel probleem als je tot over je oren verliefd bent – vrijwel alle ‘eerste keren’ maken een onuitwisbare indruk. Ook als je partner over een uur weer uit je leven verdwijnt en je niet weet wanneer je hem of haar terug zult zien, kost het geen moeite om je aandacht in het hier en nu te houden (daarom is het qua intensiteit ook makkelijk scoren als de seks zich afspeelt in een hotel langs de snelweg, tijdens de lunch, na een toevallige ontmoeting).

Je aandacht focussen op het lijf van iemand die al twintig jaar zachtjes naast je ligt te snurken en dat naar alle waarschijnlijkheid (hoop je) de komende tien jaar minstens nog zal blijven doen, in een ruimte waar je al weet-ik-hoe-vaak met de stofzuiger doorheen bent gegaan, dat is de kunst. Tegelijkertijd is het juist dan belangrijk om je partner weer te zien met frisse ogen. Als dat lukt, is de beloning des te groter. Kijk nu toch eens wie er zo kwetsbaar naast je ligt te slapen: een ander mens, iemand die je kent als geen ander en tegelijkertijd ook weer niet. Iemand die zich bij jou genoeg op z’n gemak voelt om zich letterlijk en figuurlijk bloot te geven. Dat is toch eigenlijk een wonder?

Oefening

Dit is een mooie focus-oefening uit het boek ‘Mindful Sex’, die je overigens ook heel goed kunt doen als je partner slaapt. Vorm met je duim en wijsvinger een cirkel en leg dat cirkeltje ergens op het lichaam van je partner. Richt een paar minuten lang je volle aandacht op dit ene plekje van een paar vierkante centimeter. Wat is de structuur van de huid, hoe is de geur, hoe reageert de huid als je haar aanraakt? En als je haar kust?

2. Accepteer wat er is

Ja ja, we wéten het wel. Dat het belangrijk is om tevreden te zijn met je lichaam. Dat je niet moet zeuren over wat er zogenaamd aan je mankeert, maar je ‘tekortkomingen’ moet vieren. Maar wie zich letterlijk blootgeeft, is kwetsbaar. Wie je bent en wie je zou willen zijn. Wie je was en niet meer bent. Je veranderende lichaam. Dat wil allemaal bevestigd worden: ja, nu ben je mooi, nu is het goed dat je hier bent. En dat werkt natuurlijk twee kanten op; je partner is net zo kwetsbaar als jij.

Het vrijen zelf ontkomt ook al niet aan onuitgesproken wensen en eisen. Achter de gordijnen van de slaapkamer fluistert de buitenwereld je zachtjes verwachtingen toe: hoe vaak je het zou moeten doen, waar de seks allemaal aan moet voldoen, de spetterende full-body-orgasmen en tantrische goddelijkheid waar het allemaal toe moet leiden. Daar ga je, met je standaard potje doordeweekse seks-tussen-de-bedrijven-door, en hoelang was het ook alweer geleden?

Inderdaad, seks kan een transcendente ervaring zijn, een bijna goddelijke versmelting van het mannelijke en het vrouwelijke. Maar het is net zo vaak onbeholpen, schuchter, kwetsbaar en grappig. De seks die we zien op televisie is niet de seks uit de slaapkamer. Onze lichamen zijn niet perfect en hoeven dat ook niet te zijn – juist in dat niet-perfecte zit het menselijke, juist de kwetsbaarheid maakt het mooi. Laat oordelen los en accepteer wat er op dit moment is. Wees warm en vriendelijk, voor jezelf en voor je partner.

Oefening

De mindful bodyscan. Deze klassieke mindfulness-oefening heeft eigenlijk als doel thuis te komen in je eigen lichaam, door je aandacht beurtelings op al je lichaamsdelen te richten. Maar je kunt er ook een partneroefening van maken – vrijen is tenslotte ook zoiets als thuiskomen in het lichaam van de ander. Streel aandachtig het hele lichaam van je geliefde, van boven naar beneden en van links naar rechts. Heb dat lijf lief en sla geen plekje over. Werk niet naar een doel toe; als je partner ondertussen in slaap valt, mag dat ook.

3. Wees waar je bent

In ‘Mindful sex’ gaat Claudia Blake uitgebreid in op de plek waar je seks hebt, en ze adviseert daar een soort heilige ruimte van te maken. Steek kaarsen aan, gebruik geurtjes en rustgevende achtergrondmuziek (niet met ingewikkelde teksten of melodielijnen, want dan word je afgeleid). Leg een speciale sprei op je bed (‘om het bed als het ware in te wijden’) en zet een paar ‘heilige’ voorwerpen neer, die iets vertegenwoordigen wat bijzonder voor je is. Staat er een televisie in de slaapkamer, gooi daar dan een laken over, zoals je doet bij een vogelkooi om een kwetterende papegaai stil te krijgen.

Dat kan allemaal, maar het hoeft niet per se zo ingewikkeld. Mensen slagen erin de meest gedenkwaardige seks te hebben op de ongemakkelijkste en raarste plekken (tussen blikken open verf! te midden van de behangrollen! in het schuurtje!), gewoon omdat ze op dat moment zin hadden in elkaar. Maar wat je wél kunt opsteken van mindfulness: het besef dat deze ruimte, op dit moment, uniek is.

Oefening

Neem, als je gaat vrijen, een moment de tijd om de ruimte waar je bent op je in te laten werken. De grootte van de kamer, het licht door het raam, hoe het er ruikt, hoe het voelt. Luister naar de geluiden die van buiten komen, luister naar de ademhaling van je partner. Ook als het een rommeltje is, als de was in de hoek ligt opgestapeld en de ramen niet zijn gelapt: dit is waar je bent, op dit moment in je leven. Geen andere plek is beter.

seks

4. Neem afstand

Hoe kun je vrijen als er nog van alles door je hoofd spookt? Ons brein heeft de neiging om op de meest ongelegen momenten bijna-vergeten boodschappen door te geven, zodat het kan gebeuren dat je net halverwege een sensuele bodyscan plotseling wordt overvallen door gedachten aan wat er allemaal nog moet gebeuren. Begint de massage net heerlijk intiem te worden, bedenk je ineens: dat is waar ook, er moet nog een e-mail naar de bank!

Jon Kabat-Zinn, de grondlegger van de mindfulness-methode, schrijft in een van zijn meditaties over ‘zijn waar je bent’. Ben je werkelijk waar je bent, of zit je eigenlijk in een vergadering met collega’s? Misschien liggen al die mensen wel bij jou in bed! Nu klinkt ‘je hoofd leegmaken’ een stuk makkelijker dan het meestal is. Filosoof en psychotherapeut Eugene Gendlin bedacht een oefening die binnen mindfulness bekendstaat als het ‘pakje verpakken’ en die enorm kan helpen om te focussen, als je het gevoel hebt dat je hoofd nog overloopt met allerlei dingen (en mensen) die je er bij het vrijen echt niet bij wilt hebben.

Oefening

Bedenk een naam voor het onderwerp dat je bezighoudt, kies in gedachten een passende verpakking, leg je onderwerp erin en sluit de verpakking. Zoek in gedachten een goede plaats voor dit pakje en leg het daar neer. Zo kan het rustig wachten tot je tijd hebt om je gedachten erop te richten. (Gebaseerd op een basisoefening uit ‘Mindfulness’ van Jan Thorsten Eßwein).

5. Laat verwachtingen los

Het zou natuurlijk fijn zijn als seks altijd perfect was, maar het kan ook heel verfrissend zijn om vast te stellen dat het dat vaak gewoon níet is. Zo’n relativerende kijk bepleit filosoof Alain de Botton in zijn boek ‘Meer denken over seks’. Hij schrijft: ‘Voor de meesten van ons gaat het er niet om hoe we seks nog prettiger kunnen maken met een geliefde die toch al dolgraag urenlang op de bank nieuwe standjes met ons wil uitproberen, onder het genot van jasmijngeuren en het gezang van kolibries. We zitten veel meer in onze maag met het feit dat seks met onze vaste partner door onenigheid over de opvoeding van de kinderen en over geldzaken zo problematisch is geworden.’ Je kunt je afvragen, aldus De Botton, hoe vaak je er in alle redelijkheid op kunt rekenen dat seks naar wens verloopt. ‘Geweldige seks zou, net als geluk in het algemeen, wel eens de verrukkelijke, sublieme uitzondering kunnen zijn.’

Oefening

Laat alle verwachtingen los over hoe mooi seks zou moeten zijn. Spreek met je partner af: ‘We gaan géén seks hebben!’ en kijk waar dat toe leidt. Oefen intussen de ‘innerlijke glimlach’ – dat kan volgens Jan Thorsten Eßwein in ‘Mindfulness’ helpen een ontvankelijke houding te vinden, vooral als je kritisch gestemd bent, en het levensgevoel een snufje luchtigheid geven.

6. Speel met gewoonten

Claudia Blake schrijft: ‘Als je niet helemaal kunt opgaan in het kussen van de nek van je partner, kun je ook niet opgaan in seks.’ Ze pleit ervoor om elke sensuele ervaring die je samen met je liefdespartner hebt, als een seksuele ervaring te zien. Volg geen vast patroon met een orgasme aan het eind als ‘logische afsluiting’. Ga liever uit van het idee dat alles waarvan je partner geniet een vorm van mindful seks is. Als je werkelijk met aandacht vrijt, wordt het niet snel routine, omdat je elk moment als nieuw benadert.

Oefening

Kijkoefening: het enige wat je voor deze oefening hoeft te doen, is elkaar recht in de ogen kijken. Na een paar ogenblikken krijg je waarschijnlijk de neiging om weg te kijken – niet doen. Blijf elkaar aankijken en houd dit vijf minuten vol. Glijd langzaam in elkaars armen en houd elkaar vast. Blake: ‘Dit is een fantastische manier om de emotionele band met elkaar nog sterker te maken dan hij al is, en de oefening werkt perfect als begin of einde van een intense ervaring.’

7. Maak plezier

Mindfulness-trainer Maya Frost heeft zich tot doel gesteld mindfulness toegankelijk te maken voor het grote publiek, en ze houdt de dingen graag simpel en aards. Haar motto: mindfulness is niet iets om aan te werken, maar om mee te spelen. Zij wijst erop dat niet iedereen zich altijd maar aangetrokken voelt tot introspectie, stilte en roerloosheid. Volgens Frost is de belangrijkste vraag, ook bij het vrijen: are you having fun? Want als je plezier hebt, ben je creatief en ontspannen. Dan maak je je geen zorgen om het resultaat, maar ga je op in waar je mee bezig bent. En hoef je niet na te denken over of het wel goed gaat, of het zo wel hoort en hoe het beter kan. Dan laat je je vanzelf leiden door het moment.

En daarvoor hoef je echt niet alle standjes uit de ‘Kamasutra’ onder de knie te hebben, zegt Frost geruststellend. Seks hoeft niet waanzinnig wild te zijn, en je hebt er ook geen hulpmiddelen of speeltjes bij nodig. ‘Het kan je gewone dinsdagavond-recht-op-en-neer zijn met je sokken nog aan, en dan kan het nog steeds waanzinnig zijn – als je het maar met aandacht doet.’

Oefening

Uit ‘Mindful sex’: Ga lekker dicht tegen elkaar aan zitten, plaats je lippen tegen die van je partner en open allebei je mond iets. Laat je ademhaling en die van je partner hetzelfde ritme aannemen; als de een inademt, ademt de ander uit. Adem in elkaars longen, je drinkt als het ware elkaars lucht. Doe dit niet te lang, een paar keer is genoeg (en, praktisch puntje: de zuurstof raakt op). Samen mindful ademhalen is een intieme vorm van samen mediteren! En in de lach schieten mag.

Beeld: Fotografie: Violaine Chapallaz Styling: Marita Janssen


Meer Happinez?

Horen, zien, ruiken, voelen en proeven… Dat zijn de zintuigen die we allemaal kennen. Maar we hebben er meer (ook als je geen bovennatuurlijke gaven hebt). Handig voor een middagje mindfulness in het bos!

Zintuigelijke waarnemingen

Je ziet de bomen, je ruikt de bladeren, je voelt het mos, je hoort het ritselen van een bosdiertje in een struik. Mindfulness draait om zintuiglijke waarnemingen, je hoeft maar een middagje in een bos te vertoeven om weer helemaal te weten waarom je daar gelukkig van wordt. Maar hoeveel zintuigen hébben we eigenlijk?

In de Griekse oudheid had Aristoteles het al over vijf zintuigen: horen, zien, ruiken, voelen en proeven. Dat zijn de zintuigen die we op school geleerd hebben, en ze zijn gemakkelijk te onthouden, omdat ze ‘aan de buitenkant’ zitten. Maar mensen hebben nog veel meer zintuigen, die óók belangrijk zijn, al sta je er bijna nooit bij stil. Deze vier bijvoorbeeld – ideaal om mee te spelen tijdens een boswandeling.

Proprioceptie

Proprioceptie (‘zelfwaarneming’) is het gevoel voor beweging en voor waar je lichaam is. Is hier iets mis mee, dan stoot je kopjes om als je ze probeert te pakken, struikel je over stoepranden en knijp je per ongeluk wijnglazen stuk, omdat je de spierkracht van je vingers niet kunt inschatten. Ga middenin het bos staan met je ogen dicht, voel hoe je staat, voel waar je bent. Raak met je vinger je neus aan. (En herhaal dat voor de lol een keer als je een paar glazen wijn op hebt, dan is het moeilijker).

Evenwichtsgevoel

Je evenwichtsgevoel zorgt dat je rechtuit kunt lopen, dat je moeiteloos trappen op en af gaat en dat je überhaupt niet de hele dag omvalt. Om over fietsen nog maar te zwijgen. Allemaal met behulp van een piepklein orgaantje in je middenoor. Een wondertje! En er is weinig leuker dan spelen met je evenwicht. Dus spring op alle boomstronken die je tegenkomt, gebruik een boomstam als evenwichtsbalk.

Pijnzin

‘Nociceptie’ heet het: het vermogen om te voelen als je lichaam beschadigt raakt. Een ongelofelijk belangrijk zintuig, want daardoor trek je je hand terug als je je brandt aan een pan en voel je dat er een snee in je voet zit (waardoor je hem kunt verbinden). De pijnzenuwen die de signalen doorgeven, zitten trouwens in je huid maar ook aan de binnenkant van je lichaam, je kunt de signalen voelen als stekende of als doffe pijn. Voel de punten van een tamme kastanje. Een beginnende blaar. Knijp vooral in je arm, tot het pijn doet. Even weten dat je niet droomt. Dat je er echt bént.

Thermoceptie

Dit is het vermogen om temperatuur waar te nemen. Met je vingertoppen (tastzin) kun je dat ook, maar bij thermoceptie gebeurt veel vanzelf: je gaat bijvoorbeeld zweten als het warm is, en rillen als het koud is. Je lichaam reguleert de temperatuur, waardoor je niet oververhit of onderkoeld raakt. Is het fris buiten? Doe tikkertje tussen de bomen, tot je het zo warm hebt dat je een jas uitdoet.

Acht zintuigen? Of meer?

Het kunnen er ook negen zijn, of meer, het is maar hoe je ‘zintuig’ definieert. Hoogleraar Jan Dirk Blom van de Universiteit Leiden legt in dit filmpje van de Universiteit van Nederland uit dat we minstens vijftien zintuigen hebben, en hij vertelt ook hoe lastig het is als je met een van die zintuigen hallucineert. Hij noemt bijvoorbeeld tijdzin (vervelend als je na vijf minuten het gevoel hebt dat er een halve dag voorbij is), het gevoel van identiteit (wat als je denkt dat je een dier bent?) en het gevoel voor de aanwezigheid van anderen.

Maar misschien zijn er ook zintuigen die we niet kennen. Hoe zit het met de zintuigen die dieren hebben, zoals gevoeligheid voor aardmagnetisme van trekvogels, of de echo-locatie die vleermuizen gebruiken om hun prooi op te sporen? En dat je je in een bos zo lekker voelt, de basisgedachte achter de Japanse kunst van het bosbaden – is daar misschien ook nog een zintuig bij betrokken?

Beeld: fotografie door Violaine Chapallaz, styling door Marita Janssen

Meer Happinez?

Als je lichamelijk en geestelijk lichter en evenwichtiger wordt, zul je dat op alle gebieden in je leven merken.

De eerste stap is om je bewust te worden van je gedrag en emoties. Deze vijf inzichten helpen je om met andere ogen naar voedsel en gewoontes te kijken.

1. Bewust eten en drinken

Vaak eten we snel en gedachteloos – en daardoor ook meer dan waar we eigenlijk behoefte aan hebben. Met als gevolg dat we steeds minder snel verzadigd raken, en steeds meer nodig hebben. ‘Eet je drinken en drink je eten’ – hiermee wordt bedoeld dat je elke slok die je drinkt eerst door je mond laat gaan en als het ware kauwt. Groente- en fruitsappen worden op deze manier beter door je lichaam opgenomen. Hetzelfde geldt voor wat je eet: probeer elke hap dertig tot vijftig keer te kauwen. Hierdoor ontwikkel je meer speeksel dat belangrijke spijsverteringsenzymen bevat en dus wordt het voedsel beter verteerd. Bovendien proef je zo écht wat je eet.

Schep niet in één keer veel eten op, en neem even de tijd om dankbaarheid te ervaren. Niet alleen voor het voedsel dat altijd tot onze beschikking staat, maar ook voor alles en iedereen die daaraan heeft bijgedragen. Het duurt ongeveer twintig minuten voordat je hersenen de boodschap krijgen dat je lichaam genoeg gevoed is. Stop met eten wanneer je voelt dat je voldoende hebt gehad, maar nog niet compleet verzadigd bent. Door langzamer te eten voorkom je dat je te veel neemt en zul je steeds minder nodig hebben. Maak van je maaltijden – hoe klein ook – een ontspannen moment. Eet met aandacht, neem er de tijd voor en geniet van wat je in je mond stopt. Bewust eten brengt ons in het moment en verbindt ons met de bron van leven.

lichter leven veer

2. Bewegen en bewogen worden

Alles op aarde is voortdurend in beweging, tot op celniveau aan toe. Leven ís beweging en daarom is voldoende bewegen een goede manier om aan levenskracht te winnen, zowel fysiek als geestelijk. Maar wat is nu voldoende beweging? Onthoud dat rust roest en overdaad schaadt. Het is beter om elke dag gemiddeld één uur te bewegen dan één keer per week heel extreem. Beweeg het liefst in de buitenlucht; het hoeft niet fanatiek: wandelen met de hond, fietsen, rustig rennen of stevig doorwandelen. Zolang je hartslag maar iets versnelt en het zweet licht op je rug en voorhoofd parelt, zoals de Engelsen zeggen: break a sweat. En doe vooral een sport die je fijn vindt.

Lekker in je vel zitten betekent ook soepel zijn. Bewegingsvormen zoals yoga, pilates en dansen zijn geweldig voor een lenig lichaam én voor een lenige, sterke geest. Want ook je geest wil graag ‘bewogen’ worden. Dit doe je door niet te streng te zijn voor jezelf en dingen te doen die je echt interesseren en raken. Volg je hart, laat je inspireren en durf risico’s te lopen. Wanneer je leeft op een manier die betekenisvol is, heb je het gevoel dat er een reden voor je bestaan is. En dat is de beste voeding die er is!

3. Rust en ruimte scheppen

Een gezonde geest in een gezond lichaam, het is een alom bekende wijsheid, maar het geldt ook andersom. Het is waardevol om te begrijpen hoe lichaam en geest elkaar beïnvloeden. Onze hersenen en onze darmen hebben dezelfde vorm en dezelfde structuur en zijn rechtstreeks met elkaar verbonden. Naast een goede spijsvertering is het dus net zo belangrijk om je emotionele problemen te ‘verteren’. Hoe meer je in staat bent om anderen én jezelf te vergeven, situaties te accepteren, je over te geven aan het leven en je grenzen te bewaken, hoe minder stress je zult ervaren. Langdurige stress kan ervoor zorgen dat we dikker worden. Hoe bevrijden we onszelf van knagende gedachten en gevoelens en scheppen we ruimte in ons hoofd? Door de stilte op te zoeken, in de vorm van mediteren, wandelen, yoga… Stilte is een primaire behoefte die ons helpt te reflecteren, op te laden en te creëren. Een essentieel ingrediënt van onze spirituele voeding dus. Zonder stilte en ontspanning verliezen we onze levenskracht.

Een opgeruimd huis schept ruimte en rust, net zoals het goed organiseren van de dagelijkse beslommeringen. Ook door vasten ontstaat er meer ruimte in zowel onze geest als in ons lichaam. Het is niet voor niets een eeuwenoud onderdeel van vele spirituele tradities, want: ‘Hoe leger de maag, hoe voller de geest.’ Er zijn vele manieren van vasten, de ene drastischer dan de andere. Maar met één sapvastendag geef je de darmen al rust en wordt je lichaam schoner. Vasten is geen wondermiddel, maar het helpt je wel om een nieuw evenwicht te vinden in je voedingspatroon en verder te komen op de weg naar zelfontdekking en bewustzijn.

gezondheid afvallen

4. Jezelf voeden met licht

Al het leven op aarde is doordrongen van levenskracht, ook wel chi, ki of prana genoemd. Deze energie reist in ons eigen lichaam langs energiekanalen, die in de oosterse geneeskunde bekendstaan als meridianen. Ongezonde voeding, stress en gifstoffen, negatieve gedachten en emoties maken dat deze banen geblokkeerd raken en onze energie niet meer vrij kan stromen. Door het gebrek aan levenskracht hebben we meer behoefte aan suiker en ‘gemaksvoedsel’ zoals kant-en-klaarmaaltijden, met als gevolg dat we ons nóg vermoeider gaan voelen. Een vicieuze cirkel dus.

De kunst is om meer levenskracht op het menu te zetten. Tijd in de natuur doorbrengen is een stap in de goede richting; de natuur is één en al vitaliteit. Frisse lucht en (zon)licht geven je meteen energie – zonder de zon zou er gewoonweg geen leven op aarde mogelijk zijn. Licht vormt samen met zuurstof en water onze meest primaire voeding. Er zijn zelfs zeer spiritueel ontwikkelde mensen die slechts van deze drie elementen leven. Niet iets om naar te streven, maar wat wel belangrijk is: het eten van voeding waarin zonlicht ligt opgeslagen, zoals (biologische) granen, groente en fruit. Elke kleur groente en fruit heeft z’n eigen specifieke en heilzame voedingsstoffen. De verschillende kleuren samen vertegenwoordigen het hele lichtspectrum. Maar ook de melk van een dier dat buiten leeft en vers gras eet, bevat bijvoorbeeld veel levenskracht. Veel meer dan bijvoorbeeld de melk van een koe die binnen staat en alleen gedroogd gras krijgt. Als je levend voedsel eet, zul je steeds minder behoefte hebben aan bewerkte en dus ‘levenloze’ producten. Hoe natuurlijker je leefwijze, hoe meer levenskracht je ervaart en hoe meer energie je hebt om het leven ten volle te leven.

gezondheid afvallen

5. Luisteren naar je lichaam

Ons lichaam vertelt ons precies waar het behoefte aan heeft, maar horen we het ook? Luisteren we naar de boodschappen die het uitzendt? In ons hectische leven laten we ons meestal meer leiden door de klok en volle agenda’s dan door ons eigen lichaam. Ons innerlijk kompas. We eten omdat het nu eenmaal lunchtijd is, of puur uit gewoonte. Probeer eens werkelijk van binnen te voelen of je maag behoefte heeft aan voeding – en niet aan ‘vulling’.

Vaak eten we uit verveling, of omdat we eigenlijk behoefte hebben aan iets anders, zoals bijvoorbeeld liefde, geluk, begrip, warmte of inspiratie. Eten als troost of zoethoudertje kan af en toe heerlijk zijn, maar lost uiteindelijk natuurlijk niets op. Ga daarom even rustig zitten, sluit je ogen en probeer te achterhalen waar je écht behoefte aan hebt. Drink eerst een groot glas (niet te koud) water. De meeste mensen drinken onvoldoende en verwarren daardoor vaak dorst met honger. Drink zeker zes glazen per dag. De eerste ’s morgens meteen na het opstaan (met eventueel het sap van een halve citroen) en de volgende tussen de eetmomenten in.

Het kan ook zijn dat je gewoon moe bent en een power nap, een dutje, nodig hebt. Ook lucht is zeer voedzaam: onze adem is een belangrijke bron van energie. De meeste mensen gebruiken maar een klein gedeelte van hun totale longcapaciteit. Door een oppervlakkige ademhaling functioneert je lichaam als het ware op een lager pitje. Door dieper adem te halen, waarbij je vooral door je neus inademt en niet alleen je borstkas maar ook je buik gebruikt, komt er meer zuurstof in de bloedbaan die het vervolgens naar je spieren en organen transporteert. Meteen krijg je meer energie. Zoals een oud Indiaas gezegde luidt: ‘Het is een groot verschil of alleen maar het midden van de kamer wordt schoongeveegd of ook alle hoeken en gaten.’ Een goede, volledige ademhaling is de belangrijkste voeding die we onszelf kunnen geven.


Meer Happinez?

Tantra leert je om op een nieuwe manier met je seksuele energie om te gaan: bewust, met je hart erbij betrokken, met aandacht voor wat er gebeurt. En dat versterkt alle facetten van je liefdesleven.

Tantra is veel meer dan alleen seks. Het is een ontmoeting tussen lichamen én geesten. Waar de moderne, westerse opvatting van seks vooral is gericht op het orgasme, levert tantrische seks veel meer op. Het zou het lichaam helpen zich te bevrijden van spanningen, het hart om te vertrouwen en open te zijn en de geest om vrij, speels en kalm te worden. Bovendien belooft het ook nog eens goed voor je relatie te zijn: de intimiteit met je partner zal toenemen, de lust zal groter worden en de relatie zal zich verdiepen.

Oefening 1: Vriendschap sluiten met je lichaam

1. Zorg dat je niet kunt worden gestoord.

2. Maak een warm bad voor jezelf en giet er wat geurige olie in, of zet de douche aan. Gebruik kaarsjes, wierook, muziek en bloemen om van je badkamer een tempel te maken.

3. Raak even je hart aan met je hand, voel de warmte en groet jezelf liefdevol (in tantra heet dit ‘de hartengroet’).

4. Ga in bad liggen of onder de douche staan en laat de spanning uit je lichaam wegvloeien. Raak dan met aandacht elk deel van je lichaam aan en zeg of denk er iets liefdevols bij.

(Bron: ‘Tantrische liefde’, Margot Anand, Altamira-Becht)

Oefening 2: De innige omhelzing

1. Omhels je partner, sluit je ogen en ga na wat jij erbij voelt. Omarm elkaar ongeveer drie minuten.

2. Ontspan je lichaam steeds meer en zorg ervoor dat je met je hele lichaam omhelst.

3. Let na een minuut of twee op de ademhaling van je partner. Laat jouw eigen ademhaling één worden met die van je partner, zodat je samen zachtjes in- en uitademt.

4. Ga zitten en kijk elkaar aan. Vertel eerlijk wat je voelde over jezelf en je partner.

5. Luister vervolgens aandachtig naar wat je partner voelde.

(Bron: ‘Tantra, een weg naar intimiteit en extase’, Margot Anand, Altamira-Becht)

Oefening 3: Prikkeling van de zinnen

1. Zorg ervoor dat je niet kunt worden gestoord en trek een uur uit voor deze oefening.

2. De gevende partner heeft de ruimte voorbereid met zachte verlichting, kaarsen en aromatische geuren en heeft dienbladen neergezet met attributen.

3. De ontvangende partner mag gaan liggen en krijgt een blinddoek voor.

4. De gevende partner verrast de ontvangende partner met bijvoorbeeld druiven (zonder pit), lychees of kleine stukjes ananas, druppels likeur of stukjes pepermuntchocolade, met sensuele strelingen met veren en andere materialen, etherische oliën, muziek en fluisteringen van lieve of opwindende woordjes.

5. De gevende partner neemt de blinddoek af. Vermijd woorden. Kijk elkaar een tijdlang zwijgend in de ogen en neem dan de tijd voor een lange omhelzing.

6. Draai de rollen om of doe dat een volgende keer.

(Bron: ‘Tantra, een weg naar intimiteit en extase’, Margot Anand, Altamira-Becht)


Meer Happinez?

Maak gebruik van de botanische rijkdom van de Nederlandse natuur. Met de juiste kennis pluk je namelijk zo een brandnetelsoep bij elkaar. Dit zijn de do’s en dont’s van wildplukken.

Brandnetelsoep (voor 4 personen)

Was 400 gram jonge brandnetelbladeren en -toppen onder stromend water en laat ze uitlekken in een vergiet. Hak de brandnetelbladeren fijn. Doe 3 eetlepels olijfolie in een pan en fruit hierin op zacht vuur 1 ui, gesnipperd, en 1 teen knoflook, geperst. Voeg de gehakte brandnetelbladeren, 2 aardappelen, in stukjes, en 1 liter groentebouillon toe. Laat 15 minuten zachtjes koken tot de aardappelen gaar zijn. Mix de soep fijn met een staafmixer en breng op smaak met zout, peper, en 1 deciliter room.


Meer Happinez?

Op de meeste dagen van het jaar zijn huishoudelijke klussen voornamelijk een noodzakelijk kwaad, maar als het voorjaar zich aandient kan de grote voorjaarsschoonmaak zomaar iets zijn om heel blij van te worden. Krijg jij ook Marie Kondo-kriebels? Vergeet dan ook niet je planten te verzorgen tijdens de voorjaarsschoonmaak!

Voorjaarsschoonmaak voor je planten

Blinkende ramen, gewassen gordijnen, een uitgeklopt vloerkleed, opgeruimde kasten: heerlijk, zo’n frisse wind door je huis aan het begin van een nieuw seizoen. Je staat er misschien niet meteen bij stil, maar ook het groen in je interieur heeft baat bij wat extra aandacht en liefde tijdens de overgang van korte, koude en donkere dagen naar dagen vol zonlicht en warmte. Met deze 5 stappen neem je je planten mee in de voorjaarsschoonmaak.

1 Snoeien

Het prille voorjaar is een goed moment om je kamerplanten eens extra goed te inspecteren op droge, dorre en dode delen. Jammer maar helaas: als blaadjes eenmaal bruin geworden zijn, worden ze écht nooit meer groen. Knip droge en bruine blaadjes dus voorzichtig weg. Check je planten trouwens bij voorkeur wat vaker op dode bladeren. Zolang deze nog aan de plant vast zitten, zijn het namelijk echte energieslurpers. Als je ze weghaalt, kan je kamerplant alle energie weer gebruiken om te groeien, nieuwe vertakkingen te ontwikkelen en mooi vol te worden.

2 Afstoffen

Planten absorberen licht via de blaadjes. Als die blaadjes bedekt zijn met een dikke laag stof, kan het licht moeilijk doordringen. In de natuur krijgen planten regelmatig een opfrisbeurt van een regenbuitje, maar binnen moet je ze een handje helpen. Dat doe je door de bladeren van je kamerplanten voorzichtig af te stoffen met een zachte, vochtige doek, of door ze af en toe licht te besproeien met een plantenspuit. Of je zet ze tijdens een zomers buitje tijdelijk buiten neer. Zorg er dan wel voor dat al het overtollige water weg kan lopen; gebruik dus -als het mogelijk is- een pot met gaten in de bodem.

3 Voeden

Zonlicht werkt als voeding voor je planten. In de lente neemt het aantal zonuren toe, waardoor je planten weer volop kunnen groeien. Om daar maximaal van te profiteren, heeft de plant ook een gezonde voedingsbodem nodig. Plantenvoeding helpt daarbij. Voeding voor je kamerplanten is verkrijgbaar als vloeistof, maar ook in de vorm van korrels die je eenvoudig bovenop de aarde strooit. Kies bij voorkeur voor een natuurlijke, milieuvriendelijke variant.

4 Extra water geven

De gouden regel is: meer licht, meer water. Sommige kamerplanten kunnen in de winterperiode prima een paar weken zonder water, maar als de zon zich vaker laat zien, is het beter om ze wat regelmatiger te bewateren. Hoe vaak dat is, is afhankelijk van de soort. Vaak verraadt de herkomst van de plant een hoop. Laat je daarom altijd informeren als je een nieuwe kamerplant aanschaft, en houd ook in de gaten hoe een plant reageert op meer (of juist iets minder) water.

5 Verpotten of verplaatsen

Planten die (bijna) te groot zijn geworden voor de pot waar ze in staan, kun je het beste verpotten voordat ze in het voorjaar aan de volgende groeispurt beginnen. Doe zoveel mogelijk van de ‘oude’ aarde over in de grotere pot – je plant is gehecht aan deze vertrouwde omgeving – en vul het tekort aan met nieuwe. Planten die in direct zonlicht staan, kun je eventueel verplaatsen naar een plekje met halfschaduw.

Beeld: fotografie door Peggy Janssen, styling door José Spaans


Meer lezen over planten?

Wist je dat je naast je sterrenbeeld ook een maanteken hebt? Zo kun je een zelfverzekerde en moedige Stier zijn, maar als jouw maan in Weegschaal staat kan je het toch lastig vinden om voor jezelf op te komen. 

Je maanteken wordt bepaald door de stand van de maan in de dierenriem op het moment van je geboorte. Om dat te achterhalen, gebruik je deze tool.

Je maanteken & de liefde

Je maanteken kan erg veel onthullen over je liefdesleven. Zo kan je verborgen sterrenbeeld aangeven of jij en je lief een goede match zijn, maar kan het je ook vertellen wat jou gelukkig maakt in een relatie. In de astrologie is de maan namelijk verbonden met je emoties. Jouw maanteken staat symbool voor je emotionele hechting en vertelt hoe je emotioneel in elkaar zit.

Hunker jij naar loyaliteit of wil je juist een partner die je vrijheid biedt? Een blik op de maanpositie tijdens je geboorte kan je het antwoord geven.

Maan in Ram

In de liefde zeg je altijd waar het op staat, emoties inslikken is er niet bij. Jouw ideale partner helpt je om meer balans te vinden in je emoties en kan luisteren als de beste. Hij of zij is een rots in de branding en geeft je dat veilige en geborgen gevoel waar je zo naar verlangt.

Maan in Stier

De juiste relatie leert je om materiële zaken te vergeten en aandacht te krijgen voor de ware rijkdom in het leven: onvoorwaardelijke liefde. Jouw soulmate houdt van je – precies zoals je bent, en probeert je niet te veranderen. Deze onuitputbare liefdesbron helpt je om jezelf in een nieuw daglicht te zien. Je leert je eigenwaarde opbouwen, iets wat niemand je meer af kan nemen.

Maan in Tweelingen

Jouw grote liefde weet precies hoe hij of zij contact kan maken met je gevoel. Met dit maanteken ben je namelijk geneigd om altijd rationeel te denken en raak je snel in de war van van emoties. Je ideale levensmaatje is daarom gevoelig en empathisch, en weet je als een gids door je gevoelswereld te leiden.

Maan in Kreeft

Jij verlangt naar de warmte en geborgenheid van een hechte familie. Je hebt vaak een krachtige band met je ouders en stelt daarom ook hoge eisen aan de liefde. Jouw perfecte match deelt dezelfde normen en waarde als het gaat om familieleven, maar geeft je ook de vrijheid om op je eigen gevoel te varen.

Maan in Leeuw

In de liefde word je graag overladen met aandacht. Jouw vlam moet dan ook hoffelijk, attent en complimenteus zijn om de eerste liefdeskriebels te doen opborrelen. Als je niet genoeg liefde en aandacht ontvangt in een relatie kun je snel onzeker worden: ben ik wel leuk/mooi/grappig genoeg? Maar wanneer het gaat om ware liefde weet je soulmate jouw ego tot rust te brengen. Zijn of haar liefde voel je overal (ongeacht de complimentjes en cadeautjes).

Maan in Maagd

De juiste relatie kan je enorm doen groeien, omdat het je onvoorwaardelijke liefde laat ervaren. Je stelt hoge eisen aan jezelf en vind het moeilijk om het goed te vinden ‘zoals het nu is’ (en zoals jij nu bent). Jouw levensmaatje is een rustig type met een natuurlijk zelfvertrouwen. Hij of zij leert je balans in je leven brengen en om te vertrouwen op je eigen kracht.

Maan in Weegschaal

Je doet het liefst alles samen en daarom verlang je erg naar een partner, ongeacht of hij of zij nu lief is voor je of niet. Je soulmate is integer en verzorgend, en is jouw onuitputbare loyaliteit dan ook meer dan waard. Het is een type van weinig woorden, die goed aanvoelt wat er in jouw gevoelswereld afspeelt. Een arm om je heen, een lief bericht, hij of zij geeft je precies wat je nodig hebt.

Maan in Schorpioen

In relaties vind je het moeilijk om je geliefde te vertrouwen en om je veilig te voelen. Je bent altijd bang om iemand te verliezen, en daardoor kan de liefde je flink wat uitdagingen geven. De juiste partner leert je om niet weg te vluchten voor deze emoties, maar te onderzoeken waar ze vandaan komen. In dit liefdesnest weet jij je angsten te overwinnen en breekt langzaam maar zeker je pantser af.

Maan in Boogschutter

Je vindt het moeilijk om je aan een ander te binden en bent in een relatie dan ook vaak onrustig. Jouw soulmate geeft je de vrijheid om de wereld te ontdekken en heeft met zijn rustige karakter een grote aantrekkingskracht op jou. Juist in deze vrije relatie vind jij de verbinding. Je krijgt de ruimte om de veiligheid in jezelf te vinden en beseft je dan al snel dat je geen enkel avontuur wil beleven zonder je levensmaatje.

Maan in Steenbok

Dit maanteken is erg gevoelig, maar valt anderen er liever niet mee lastig. Jouw levenspartner is een fijne luisteraar en is erg meelevend. Hij of zij leert je praten over je gevoelens, zodat je niet langer het gevoel hebt dat je alles alleen moet dragen. En misschien nog wel belangrijker: deze relatie laat je ontspannen en veilig voelen en leert je om goed voor jezelf te zorgen

Maan in Waterman

Een diepe liefdesband, waarin je alles van jezelf laat zien, is het beste wat jou kan overkomen. In je jeugd miste je een veilige haven en jouw ideale partner weet dit verlangen te vervullen. Hij of zij weet precies wat er in je omgaat, waardoor je je emoties niet langer hoeft weg te duwen.

Maan in Vissen

Grote kans dat je een gevoelige creatieveling bent, met veel empathie voor anderen. Jouw perfecte match is verrassend genoeg juist rationeel en daadkrachtig, en wordt betoverd door jouw dromerige karakter. Hij of zij vult je perfect aan en helpt je met praktische klusjes (waar je helaas niet zo goed in bent). Op jouw beurt weet je jullie liefdesleven vol romantiek te houden en zo zijn jullie een perfecte yin en yang.


Meer Happinez?

Samen met moeder aarde ontwaken we uit een lange winterrust. Tijd om je ledematen uit te rekken en je weer op te laden met nieuwe energie. Let the sunshine in!

Vrijwel elke cultuur heeft een bijzondere traditie om de lente in te luiden. Het is het seizoen waarin we onze planeet bedanken, maar ook een symbolische periode van vernieuwing en groei. Met deze 7 (moderne) rituelen profiteer jij optimaal van de lente. Er is immers weinig zo verkwikkend als een grote voorjaarsschoonmaak in je lichaam, hoofd én huis.

1. Mother Nature

Met de eerste zonnestralen ontspruit overal groei en bloei, de lucht vult zich met energie. Maak hiervan gebruik en neem het lentegevoel in je op: sla aan het tuinieren, maak een lange wandeling of houd een picknick.

2. Lentekriebels

Het is misschien niet wetenschappelijk bewezen, maar ook ons lichaam lijkt te ontluiken in het voorjaar. Naast miljoenen pollen kriebelt er namelijk nog iets anders in onze neus: feromonen. Dus geef je over aan die prille liefde of verleid je geliefde tot een stomende vrijpartij. Energieboost gegarandeerd!

3. Voor dag en dauw

De zomertijd is ingegaan en dat betekent dat je eindelijk kunt genieten van het ochtendgloren. Probeer eens een uur eerder op te staan en trek de buitenlucht in (of doe een zonnegroet). In de vroege uurtjes is de wereld heel even van jou alleen.

4. Magische dans

Vier het voorjaar met een vreugdedans. Dansen zorgt (net als elke workout) voor een extra dosis endorfine. En laat dit nu net het ‘happy-making’ stofje zijn. Schud je lichaam dus eens goed wakker en dans op het ritme van de lente.

5. Voorjaarsschoonmaak

De Romeinen vereerden tijdens de lente de godin van het haardvuur, Vesta, met een rigoureuze schoonmaak. Neem een voorbeeld aan deze oude traditie en ontdoe je huis van onnodige spullen. De leegte geeft vervolgens ruimte aan nieuwe groei, zeker in je hoofd. Afgedankte spullen verdienen een tweede leven, dus kies een goed doel dat jou aanspreekt. Want van geven word je ook gelukkig.

6. Lichter leven

Nieuwe energie is onlosmakelijk verbonden met een gezond lijf. Voed je lichaam daarom met het beste wat moeder aarde te bieden heeft: groen, vers en het liefst biologisch. Verlies jezelf niet in een dieet maar omarm een levensstijl waarin liefde voor je lijf centraal staat.

7. Good vibes

Ook je geest heeft baat bij een spirituele schoonmaak. Lente is het seizoen van hergeboorte, een tijd om negatieve gedachten achter je te laten. Laat je inspireren door het Indiase Holi festival waar ieder voorjaar het goede weer overwint van het kwade. Zorg ook voor een omgeving die positiviteit stimuleert. Tip: witte salie of palo santo zuiveren je huis.


Meer Happinez?

Tantra leeft. Niet alleen zevenduizend jaar geleden, ook vandaag. Het begrip gonst rond. Maar niet altijd op de juiste manier. Zeg tantra en je denkt seks. Die twee lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar het is zoveel meer dan dat.

Waar gaat tantra dan wel over, als het niet over seks gaat? De mystieke traditie komt uit India. Het gaat over aanwezig zijn in je lichaam, en in je leven. Om niet te vluchten, ondanks ongemakken die op je pad komen. Om niet te bevriezen, maar te voelen. Niet in de uit-stand te leven, maar ‘aan’ te staan. Dat je aan het einde van je leven kunt zeggen: ik heb gelééfd.

Je wordt weer verliefd op het leven!

Vind je ‘aan-knop’

Daarvoor hoef je niet per se een parachutesprong te maken of de Himalaya te beklimmen. Het kan ook beginnen bij jezelf. Zelfs bij de meest saaie kantoorbaan, in de file of rij bij de supermarkt kun je de sparkle of joy vinden. Want die zit namelijk in jezelf en daar heb je altijd toegang toe. Als je maar weet hoe. ‘Wil je ‘uit’ leven, in een soort slaapstand, of liever ‘aan’ en vol vuur? Op dat vlak heeft tantra veel te bieden.

Je seksuele energie

Tantra helpt – net als bijvoorbeeld yoga – bij het terugkomen in je lichaam. Alleen anders dan bij yoga wordt seksuele energie (of levensenergie, of kundalini, of hoe je het ook noemen wilt) niet uitgesloten, maar is juist het middel. Er is een spannende, krachtige energie die door je heen stroomt en waar je altijd bij kunt. We hebben de neiging die energie te blokkeren, omdat het gevoelens intenser maakt. Fijne gevoelens, maar ook nare, zoals angst, verdriet, pijn of boosheid. Dat vinden we moeilijk. In onze cultuur leren we hoe we gevoelens kunnen negeren of onderdrukken.

Maar als je je verlangen wilt volgen, heb je die kracht uit je onderbuik en bekken echt nodig. Alleen met je hoofd kom je er niet. Het vuur heb je nodig.


Zo word je weer verliefd op het leven

Met het beoefenen van tantra ontwikkel je lichaamsbewustzijn. Je wordt je bewust van je ademhaling. Je leert te voelen. Als je dat beheerst, kun je het overal toepassen. Ook nu, terwijl je leest. Dat je bewust adem haalt, de lucht langs je neusvleugels voelt, de vloer onder je voeten, de tinteling  – de sparkle – in je onderbuik. Die er stiekem altijd is, maar die je misschien negeert, omdat je niet hebt geleerd hoe je ermee om kunt gaan.

De energie die uit je onderlichaam komt, is vergelijkbaar met het gevoel van verliefd zijn. Als je het toelaat, kun je verliefd worden op het leven. Je hebt vast problemen, wie niet? Maar daaromheen bevindt zich de rest van het leven. Er is zoveel moois. Besef hoe bijzonder het is en werk aan je inner smile. Ontspan en wees lief voor jezelf. Vier het leven.

Tantra voor beginners

Oefening: vriendschap sluiten met je lichaam

Meer Happinez?

Die gelukkige koppels die al decennialang bij elkaar zijn, hóe doen ze dat toch?

Ja, dat is dus al de eerste fout: dat eeuwige vergelijken waar we maar niet mee kunnen stoppen. Maar wat als er nu wel een magische liefdesmix is? Een klein scheutje goede gewoonten, een grote snuf balans en een eetlepel aandacht?

De experts zijn er nog niet uit. Maar als je waakt voor deze vier dingen ben je al goed op weg.

1. Alles wat je aandacht geeft groeit

Dit geldt voor de mooie kanten van je relatie, maar ook voor de mindere kanten. Elkaar op dagelijkse basis beoordelen en veroordelen is dus funest voor de liefdesband. Want voor je het weet wordt je droompartner opnieuw uitgetekend, en krijgt hij of zij de rol van slechterik toebedeeld.

Merk je dat de negatieve karaktereigenschappen, de kleine ruzies en de alledaagse ergernissen te veel aandacht in je brein opeisen? Probeer je dan in deze situatie telkens af te vragen welke positieve dingen buiten je aandachtsveld vallen. We zijn geneigd om de fijne momenten en gebaren voor lief te nemen, maar probeer hier elke dag weer op in te zoomen.

2. Het gras is altijd groener…

Je relatie vergelijken met die van je collega, zus of beste vriendin zorgt gegarandeerd voor een grote portie teleurstelling. Elke relatie is anders, en die van een ander is niet per se gelukkiger omdat zijn of haar partner wél elke woensdag een bosje bloemen meeneemt.

Probeer te onthouden dat er geen draaiboek bestaat voor ‘de perfecte relatie’, en dat we in onze communicatie naar anderen een vaak net iets rooskleuriger plaatje schetsen (iets met vuile was buiten hangen).

3. Doei, versmeltingsideaal

Het is verleidelijk (vooral in de verliefdheidsfase) om compleet in de ander op te gaan. Met je roze bril stevig op je neus lijken je vriendinnen, hobby’s en me-time ineens een stuk minder interessant. En het liefst spendeer je alle minuten van de dag met je vlam.

Hoe fijn dit gevoel van samensmelten ook kan zijn, op de lange termijn is deze lijm zelden sterk genoeg om de relatie bijeen te houden. Jij bent immers voor vijftig procent aandeelhouder in jullie toekomstplan. En wanneer je jezelf wegcijfert is de balans al snel ver te zoeken.

Verbinding en vrijheid zijn de twee belangrijkste ingrediënten in de liefde. De een kan niet zonder de ander. Voel je vrij om jezelf te blijven, jezelf te koesteren en sterk te houden – want dat is precies de persoon op wie je partner verliefd werd.

4. Hello, sparkle!

De meeste relaties zijn niet zo vol vuur en vlam als in de eerste paar weken, maanden (of jaren als je geluk hebt). Maar het goede nieuws is: dat hoeft ook niet. Er is namelijk nog een heel spectrum tussen verliefdheid en ‘de sleur’. En als je die laatste weet te ontwijken, heb je een grote kans dat de liefdeskriebels nog regelmatig in je buik rondgieren.

Het begint allemaal met je bewust worden van het ‘nu’ (where the magic happens). Want dat is een moment die de sleur nooit weet te grijpen. Wees vol aandacht voor je lief: luister naar wat hij of zij vertelt, merk die liefdevolle aai op en registreer al de lieve dingen die je partner doet.


Meer Happinez?