Haar boek ‘Het keerpunt. Omgaan met grote veranderingen in het leven’, had niet op een beter moment kunnen verschijnen. De Londense psychotherapeute Julia Samuel (61), gespecialiseerd in rouw en verlies, over hoe je met grote transities in het leven kunt omgaan – en daar zelfs sterker uit tevoorschijn kunt komen.

Uitgangspunt van je boek is wat jij met een zelfverzonnen term ‘levende verliezen’ noemt. Wat bedoel je daarmee?

“Het lijkt op het verlies dat je voelt als iemand sterft, maar dan zonder dat er iemand doodgaat. Het kan het einde van een relatie zijn, het verliezen van een baan, een emigratie, een huwelijk, een kind dat uit huis gaat, het besef dat je een andere seksuele geaardheid hebt, een kind krijgen. Het gaat dus om grote transities in het leven. Die kunnen positief of negatief zijn, maar ze brengen altijd een innerlijke verandering met zich mee. Degene die je voor het verlies was, ben je daarna niet meer, maar draag je wel bij je. Het verleden speelt een rol op de achtergrond. Je bent in het heden bijvoorbeeld moeder, maar diep in jou zit ook nog ergens het meisje dat je op de middelbare school was. Wat je voelt bij een levend verlies heeft veel raakvlakken met rouw. Je kunt je verkrampt, angstig, onrustig, woedend, verdrietig voelen, of al die dingen tegelijkertijd. Hoe groter het verlies, hoe sterker de gevoelens zullen zijn.”

Het is dus heftig. Dat wordt niet altijd begrepen.

“Het verwerken van een levend verlies wordt enorm onderschat. Mensen denken al snel als er een grote verandering in hun leven plaatsvindt: geen probleem, dat ga ik doen. Als ze het dan toch moeilijk blijken te vinden, wijten ze dat aan zichzelf: ik doe iets verkeerd, andere mensen zouden hier niet zo’n drama van maken. De waarheid is dat niemand makkelijk door grote transities heen komt. Niet jij bent lastig, veranderingen zijn dat. Je moet als een slang de huid van je oude zelf van je afwerken om je nieuwe gedaante tevoorschijn te laten komen. Dat gaat niet vanzelf en duurt in elk geval veel langer dan mensen verwachten of geloven. Je emoties lopen altijd achter op wat er in de werkelijkheid plaatsvindt, innerlijke groei kost tijd. Gun jezelf die tijd, sta jezelf toe om het ongemak te voelen en om manieren te vinden om het verlies dat je voelt te uiten. Op den duur komt er een moment waarop die nieuwe versie van jezelf ineens als vanzelfsprekend aanvoelt, terwijl de vorige ook altijd deel van je zal blijven uitmaken. Het afscheid is een nieuw begin geworden, met alle positieve energie die daarbij hoort.”

Transities horen bij het leven, dus eigenlijk zouden we daarop toegerust moeten zijn. Waarom is veranderen dan toch zo lastig?

“Het wordt zelfs steeds moeilijker. In de 21e eeuw is het misverstand ontstaan dat we veel meer controle hebben over ons leven dan we feitelijk hebben. Over de echt belangrijke dingen van het leven, zoals liefde, leven en dood, hebben we nauwelijks iets te zeggen. Toch willen we nu voor alles een quick fix, een handige app op onze telefoon die het even oplost. Maar dat is niet realistisch. Evolutionair zijn we wel ingericht op aanpassen en veranderen, maar we vinden het tegelijkertijd heel vervelend om geen controle te hebben over onze situatie. En dan houden we ook nog eens van comfort én gaan we, omdat we in de oertijd altijd alert moesten zijn op gevaar, makkelijk van het slechtste uit. Daarom denken we al snel dat veranderingen niet veel goeds kunnen brengen. Maar leven is veranderen, we kunnen er niet aan ontkomen. Hoe beter je ermee omgaat, hoe gelukkiger en succesvoller je in het leven zult staan.”

Het is een actief proces dat inzet en uithoudingsvermogen vergt, en de bereidheid harde feiten onder ogen te zien, zeg je.

“Het begint ermee dat je beseft dat alleen jij verantwoordelijk bent voor je geestelijke gezondheid. Er is een verlies – of een pandemie – en vervolgens bepaal jij hoe je daarop reageert, niemand anders. Je moet het probleem erkennen, en je hebt uithoudingsvermogen nodig om de pijn te verdragen die bij onzekerheid hoort. Veel mensen gaan dat ongemak uit de weg, ze verdoven zich er liever tegen door middel van alcohol of drugs of door heel erg druk te zijn met van alles en nog wat – vooral dat laatste zie ik vaak. Het is niet makkelijk om te voelen wat er in je gebeurt en de verandering jou te laten veranderen. Maar hoe bewuster je bent van je gevoelens, hoe groter de kans is dat je krijgt wat je nodig hebt. Dus sta jezelf die eventuele somberte toe, stel jezelf de vraag waarom je die voelt. Als je de emotie meteen onderdrukt, los je nooit iets op en geef je jezelf niet de kans om te groeien.”

Tekst: Liddie Austin

Beeld: fotografie door Dana van Leeuwen, styling door Marita Jansen

Meer lezen?

Het hele interview met Julia Samuel vind je in Happinez 01-2021 ‘Verandering’. Bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 1-2021 'Verandering'
Happinez 1-2021 'Verandering'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Heb je het idee dat je manifestaties zich maar niet realiseren? Soms belemmer je jezelf zonder dat je het wilt of weet. Volgens Tanya Carroll Richardson maken veel mensen deze 12 fouten (onbewust) wanneer ze gaan manifesteren. In welke herken jij jezelf?

Tip: gebruik je intuïtie om erachter te komen welk punt jou het meest in de weg staat. Vraag je hogere zelf voor een nummer tussen 1 en 12.

1. Je staat er niet voor open

Ben jij altijd druk? Soms, wanneer mensen te actiegericht zijn, kunnen ze manifestaties blokkeren. Probeer je drang naar controle te beteugelen en laat het universum je leiden.

2. Je hebt lage verwachtingen

Misschien heb je in het verleden slechte ervaringen gehad met geld of liefde, en zijn je verwachtingen een beetje teveel naar beneden bijgesteld. Verhoog je verwachtingen, bijvoorbeeld voor wat je in een partner wilt, en kijk of de resultaten veranderen.

3. Je bent te eigenzinnig

Als je teveel gehecht bent aan specifieke details van je manifestatie, kan dit een buzz kill zijn voor het universum. Deze houding kan er ook voor zorgen dat je je er niet van bewust bent wanneer kansen op je pad komen, omdat het niet precies voldoet aan jouw ideale criteria. Sta open voor wat het leven je brengt.

4. Je probeert teveel

Als je teveel probeert om iets te manifesteren, kan dit het proces in de weg zitten. Vertrouw op het universum.

5. Je zorgt niet goed genoeg voor jezelf

Als het universum ziet dat je overweldigd bent, kan het je gaan beschermen door niet teveel in je leven te brengen. Zorg goed voor jezelf door bijvoorbeeld genoeg te bewegen, goed te eten, voldoende te slapen en te mediteren.

6. Je creëert niet genoeg ruimte

Voordat je iets manifesteert, moet er eerst ruimte voor zijn in je leven. Kijk om je heen wat je kunt laten gaan om zo ruimte te maken voor nieuwe dingen. Denk bijvoorbeeld aan een klus, een hobby of rommel die niet meer nuttig is.


 7. Je zit vast in het verleden

Het is normaal om terug te denken aan je verleden en om na te gaan wat je anders zou doen als je de tijd terug kon draaien. Maar als je in gedachten veel tijd in het verleden doorbrengt en je daar druk over maakt, blijf je vastzitten in dezelfde energie en dezelfde patronen. Verwerk gebeurtenissen en emoties uit het verleden en kijk naar de toekomst.

8. Je wil iets manifesteren dat niet in lijn ligt met je lotsbestemming

Als je bijvoorbeeld leraar wil worden, maar jouw lotsbestemming ligt elders, kun je stuiten op obstakels in je lerarencarrière. Vraag jezelf af: waar word ik echt blij van? Waar ben ik goed in? En hoe kan ik anderen het beste van dienst zijn?

9. Je leeft niet in harmonie met de aarde

Een belangrijk onderdeel van manifestatie is nederigheid. Een bewuste consument zijn, kan je echt helpen om je manifestaties op gang te brengen. In harmonie zijn met de natuur brengt je in het natuurlijke ritme van het leven en dat zorgt ervoor dat je manifestatie sneller verloopt. Alles is één.

10. Je negeert de goddelijke timing

Timing is everything. Helemaal als het aankomt op manifesteren. Je kunt wat er in je leven komt niet overhaasten of vertragen.

11. Je let niet op de tekens van het universum

Zodra je een intentie hebt gezet en actie gaat ondernemen, begin je een dialoog met het universum. Let op synchroniciteiten, onderbuikgevoelens, vooruitziende dromen et cetera. Deze tekens van het universum kunnen je begeleiden op je manifestatiereis en je in de juiste richting sturen.

12. Je onderbewuste wil het niet

Soms dénk je dat je iets wilt, maar diep vanbinnen, op het onderbewuste niveau, wil je het eigenlijk niet. Probeer je iets te manifesteren? Word dan stil en vraag je hogere zelf: is er een deel van mij dat dit niet wil, en waarom?

Wees lief voor jezelf

Manifesteren is een kunst. Soms belemmer je jezelf zonder dat je het wilt of weet. Dit zijn slechts hulpmiddelen die je verder kunnen helpen op je manifestatiereis. Wees lief voor jezelf, bestraf jezelf niet en prijs jezelf voor iedere stap die je zet.

Meer Happinez?

Als je geïnteresseerd bent in manifesteren, kun je niet om haar heen: Gabrielle (‘Gabby’) Bernstein is zo’n beetje de queen of manifesting. Meerdere van haar boeken over manifesteren prijkten op de bestsellerlijst van de New York Times, ze werd door diezelfde krant als goeroe voor de volgende generatie bestempeld en Oprah noemt haar een thought leader for the next generation.

In haar boek ‘Super Attractor’ deelt Bernstein haar methodes om het leven van je dromen te manifesteren. Dit zijn een aantal van haar lessen:

1. Het universum levert altijd

Zelfs als je je er niet bewust van bent, manifesteer je. Als je gedachten negatief en gebaseerd op angst zijn (denk aan: twijfelen over jezelf, onzekerheid, angst om te falen), trek je meer angst en negativiteit aan. Zijn je gedachten positief en liefdevol, dan trek je juist meer positiviteit en liefde aan.

2. Je kunt altijd opnieuw kiezen

Oefen in het opmerken van niet-helpende gedachten, en kies dan heel bewust opnieuw. Bernstein noemt dit de Choose Again Method, en die werkt als volgt:

3. Je hebt het recht om je goed te voelen

Volgens Bernstein bieden we weerstand tegen ons goed voelen. We zijn zo gewend aan het idee dat overvloed iets is waarvoor we hard moeten werken en worstelingen moeten doorstaan, dat angst onze normale staat van zijn is. Hierdoor is angst – om te falen, niet aan verwachtingen te voldoen, teleurgesteld te worden, enzovoorts – een beschermingsmechanisme geworden. Bernstein zegt dat we zo verslaafd zijn aan lijden, dat we alleen maar meer lijden manifesteren. Om een super attractor te worden, moet je juist accepteren dat al het goede moeiteloos naar je toekomt en jezelf toestaan om je ‘gewoon’ goed te voelen.


4. Er is meer dan genoeg

Als je bang bent dat er niet genoeg is of dat jij niet genoeg bent, leef je vanuit gebrek. Waarschijnlijk vergelijk je jezelf vaak met anderen en oordeel je snel, zowel over anderen als jezelf. Trek je dan aan wat je wílt aantrekken? Nope, je manifesteert alleen maar meer gebrek. Of het nu om succes, liefde of geld gaat, onthoud: er is genoeg voor iedereen.

5. Geven is belangrijker dan krijgen

Vraag jezelf af hoe jij kunt bijdragen. Als je meer financiële rijkdom wilt manifesteren, wil je dat dan omdat je een groter en mooier huis dan je zus kunt kopen, of omdat je met dat geld anderen een rijker leven kunt geven? En als je verlangt naar meer succes in je werk, is dat dan omdat je beter wilt zijn dan je collega’s, of omdat je op een hogere positie meer van betekenis kunt zijn voor klanten? Zodra je focust op geven in plaats van krijgen, verandert je energie. Er is dan geen ruimte meer voor oordelen en vergelijken.

6. Plezier is een vereiste

Je emoties weerspiegelen de mate waarin je weerstand biedt tegen of juist openstaat om te ontvangen. Hoe meer vreugde, hoe sterker je aantrekkingskracht. Dit betekent niet dat je emoties als verdriet en boosheid moet wegduwen: die horen nu eenmaal bij het leven. Maar probeer wel om er niet in te blijven hangen.

7. Door minder te doen, trek je meer aan

Als we iets willen, schieten we vaak meteen in de doe-modus. Manifesteren betekent niet dat je een wens het universum instuurt en vervolgens achterover gaat zitten leunen tot het naar je toekomt. Manifesteren houdt in dat je erop vertrouwt dat het komt, wanneer dan ook en hoe dan ook. Laat de controle los en forceer niets. Vertrouw erop dat het universum achter je staat en voor je werkt.

Meer Happinez?

Ons brein is de motor waar alles op draait. En om dat motortje zelf soepel draaiend te houden, moet het gesmeerd worden met vet. Veel groenten, zaden, vette vis en algen leveren de juiste vetten om je hersenen goed geolied en fit te houden.

De Britse zeebioloog Alister Hardy bedacht in de jaren zestig dat onze primitieve voorouders weleens in de buurt van de zee geleefd konden hebben en vooral schaal- en schelpdieren en vis hadden gegeten. Dat zou volgens hem verklaren waarom we net als zeehonden geen haar op ons lichaam hebben en waarom baby’s net als dolfijnen een duikreflex hebben (als ze onder water gaan, houden ze spontaan hun adem in). David Attenborough is een van de aanhangers van deze wilde theorie, die ook zou verklaren waarom we als mensen zo’n uitzonderlijk groot en krachtig brein hebben. In de buurt van het water is namelijk voedsel te vinden dat veel omega 3-vetzuren bevat, die in onze grijze massa de absolute dienst uitmaken.

Vis of lijnzaad?

Omega 3-vetzuren zorgen ervoor dat de cellen in de hersenen een bepaalde soepelheid hebben, waardoor we goed kunnen denken en dingen kunnen onthouden. Omega 3 is ook nodig om neurotransmitters te maken, dat zijn de stofjes die ons humeur en gedrag bepalen. Daarom is omega 3 super belangrijk voor onze stemming: er zijn sterke aanwijzingen dat omega 3 een rol speelt bij (het voorkomen van) depressie en andere psychische aandoeningen.

Er zijn drie omega 3-vetzuren die in ons lichaam voor een mooi samenspel zorgen. Alfalinoleenzuur (ALA) halen we vooral uit plantaardige voeding zoals lijnzaad, chiazaad en hennepzaad. Ook groene groentes bevatten ALA (postelein is de kampioen). Uit dierlijke producten, met name vette vis, maar ook krill en algen, kunnen we eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA) halen. ALA kan in het lichaam worden omgebouwd tot EPA en DHA.

Balans

Maar dat is niet voor iedereen even gemakkelijk. Een deel van de mensheid mist de erfelijke aanleg om dit te kunnen. Voor hen is het erg lastig om volledig op plantaardige voeding te leven. Een supplement met algenolie kan dan helpen. Maar ook bij mensen die ALA wel kunnen omzetten in EPA en DHA, verloopt dit proces meestal niet vlekkeloos. Als de voeding te veel linolzuur (uit plantaardige olie zoals pindaolie, sojaolie, maïsolie, sesamolie) bevat, dan werkt linolzuur als stoorzender en wordt er niet voldoende ALA omgezet in EPA en DHA. Terwijl EPA en DHA ontstekingsremmende stoffen zijn, is linolzuur juist een ontstekingsbevorderende stof. Beide zijn betrokken bij ontstekingsprocessen en daardoor onmisbaar voor het lichaam – net zoals het gaspedaal en de rem in een auto nodig zijn om veilig te kunnen rijden. Wel is het erg belangrijk dat ze in balans zijn. Als linolzuur overheerst, gaat het mis en winnen ontstekingen in het lichaam, wat onder andere bijdraagt aan de kans op diabetes, hart- en vaatziekten en dementie.

Wees zuinig met linolzuur

Voedingsdeskundigen schatten dat het ideaal zou zijn als de verhouding van ALA en linolzuur in de voeding 1:4 zou zijn. Maar moderne voeding is zo rijk aan linolzuur dat veel van ons wel zes keer zoveel linolzuur eten als goed voor ons is. Daarnaast eten de meeste mensen veel te weinig ALA of vette vis. Daarom kan lang niet iedereen voldoende EPA en DHA maken. Het gevolg ervan is dat veel mensen last hebben van stille ontstekingen in lijf en brein. En dat draagt onder andere bij aan de kans op depressie. Het is dus niet alleen belangrijk om voldoende omega 3 binnen te krijgen; tegelijk is het belangrijk om zuinig te zijn met linolzuur. Vooral voor veganisten en vegetariërs is deze boodschap van levensbelang.

Ontstekingen

Walnoten worden vaak geprezen omdat ze zo’n 10 procent ALA bevatten. Dat is mooi, maar daarnaast bevatten ze 40 tot 60 procent linolzuur. Met een handje walnoten (zo’n dertig gram) dek je de behoefte aan omega 3. Eet je er meer van, dan krijg je veel linolzuur binnen, waardoor de walnoten vooral bijdragen aan ontstekingen in je lijf. Macadamia’s, cashewnoten, roomboter, kokosolie en olijfolie bevatten relatief weinig linolzuur en dragen daarom nauwelijks bij aan ontstekingen.

Kleine porties

Amandelen, pistaches, pinda’s, paranoten, sesamolie en pecannoten zijn fijne smaakmakers en ze bevatten veel belangrijke mineralen en vitamines, maar eet ze in kleine porties, hooguit 30 gram per dag, dan houd je ontstekingen buiten de deur.
Ook goed om te weten: als je olie verhit die veel linolzuur of omega 3 bevat, zoals olijfolie, sesamolie of lijnzaadolie, dan vormen zich extra ontstekingsbevorderende stoffen. Kokosolie en roomboter bevatten weinig omega 3 of linolzuur, daarom zijn ze beter bestand tegen verhitten. Roomboter (en andere vette zuivel) kan bovendien nog een bijzonder vetzuur bevatten genaamd geconjugeerd linolzuur (CLA). Dat zit met name in zuivel afkomstig van koeien die vooral gras hebben gegeten. CLA beschermt misschien tegen vetzucht en het beschermt het brein mogelijk tegen aftakeling en ouderdom.

Beeld: fotografie door Ernie Enkelaar, foodstyling door Bart Stuart, styling door Esther de Munnik

Meer weten?

In Happinez 01-2021 ‘Verandering’ lees je vijf recepten voor een goed geolied brein. Bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 1-2021 'Verandering'
Happinez 1-2021 'Verandering'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Geheimen hebben we allemaal, dat is menselijk. Soms kunnen ze zwaar op je gemoed drukken en dan kan het opluchten om ze te delen. Maar de lichte en leuke geheimpjes, die helemaal van jou zijn, kunnen je leven extra kleur geven. Drie wijze lessen over geheimen.

 1. Geheimen zijn betoverend

Er is één kamer waar de jonge vrouw van Blauwbaard níet mag komen. Eén kamer waar een slangenmonster woont en waar Harry Potter en zijn vrienden niet naar binnen mogen. Eén kamer waar het weesmeisje Mary niet naar toe mag, ook al hoort ze er vreemde geluiden vandaan komen. En wat denk je? Já hoor!

Een geheime kamer maakt een verhaal meteen spannend, je wilt dóórlezen, je wilt weten wat er is (vaak een monster dat overwonnen moet worden). En dat geldt eigenlijk voor álle geheimen. Als het een geheim is, wil je het weten. Openkrassen, dat lot! Kopen, dat boek over onthullingen! Zoeken, die sleutel van de geheime kamer. Het is met geheimen zoals met de instructie ‘Denk niet aan een roze olifant!’ Waar denk je dan aan? Precies.

Daar is niks raars aan, dat is gewoon hoe geheimen werken. ‘Door iets geheim te willen houden, creëer je een obsessie in een jampot’, merkt psycholoog Daniel Wegner op, die onderzoek deed naar wat geheimen met ons doen. Voorbeeld: als je een gedachte hebt waarvan je schrikt en die je geheim wilt houden, kan het zijn dat je er juist des te harder aan moet denken. Dat kan er zelfs voor zorgen dat iets compleet je gedachten gaat beheersen (denk: stiekem eten of een geheime verliefdheid), terwijl het eigenlijk niet eens zo belangrijk of bijzonder was (snelste remedie: aan het begin meteen vertellen, aan iemand die er nuchter op reageert, zodat het niet de kans krijgt uit te groeien tot een obsessie).

Handig om te weten: als je iets geheim houdt, wordt het in je gedachten steeds belangrijker, maar dat wil niet zeggen dat het dat ook echt ís. Aan de positieve kant: voor leuke geheimen geldt óók dat je niet kunt stoppen met eraan te denken. Een verrassing die je voor iemand aan het voorbereiden bent, daar kun je je dagen over verkneukelen. Een bijzondere nacht, een geheime crush, een fantasie die op onverwachte momenten in je hoofd opduikt, kan een drukke dag nét een beetje meer glans geven. Je hoeft niemand te zeggen waarom je glimlacht. Binnenpretje!

2. Je hart luchten helpt. Maar inzichten nog meer

De grote vraag: wanneer moet je een geheim vertellen, en wanneer niet? De Amerikaanse psychologe Anita Kelly maakte op basis van haar onderzoek een eenvoudig schema om te bepalen of je een geheim beter wel of niet kunt delen. Het advies, heel kort samengevat: als je er geen last van hebt (geestelijk of lichamelijk), kun je het geheim gewoon bewaren. Als je er wél last van hebt (je ligt er wakker van, je voelt je er eenzaam door of het kan gevaarlijk zijn), zoek dan een vertrouweling om je geheim mee te delen.

Het is daarbij wel belangrijk om die vertrouweling met zorg te kiezen. Je kunt iemand een belastend geheim vertellen omdat je je hart een keer wilt luchten, en dat is heerlijk, je voelt je enorm opgelucht, eindelijk is het eruit. Mensen reageren vaak veel positiever dan je zelf verwacht. Maar er kan ook een keerzijde aan zitten. In het ergste geval heb je weer iets nieuws om over te piekeren. Bijvoorbeeld omdat iemand ánders nu met jouw geheim zit opgescheept, of omdat je bang bent dat het wordt doorverteld.

Zoek als vertrouweling iemand die discreet is, waarvan je weet of verwacht dat die je geheim niet zal doorvertellen. Dat is makkelijker als iemand niet direct persoonlijk of emotioneel betrokken is bij de mensen om wie het gaat. Daarnaast is het belangrijk dat die persoon geen oordeel over je heeft. En een derde belangrijke factor: het fijnst is als iemand je ook kan helpen om inzicht te krijgen in wat er aan de hand is. Heb je zo iemand niet in je eigen omgeving, zoek dan een (professionele) buitenstaander. Je kunt je geheim, al is het maar als eerste stap, ook opschrijven, dat kan helpen om dingen letterlijk ‘van je af’ te schrijven en zo meer inzicht te krijgen.

3. Houd een persoonlijk doel geheim

Zodra een geheim geen geheim meer is, verliest het zijn betovering en is het gemakkelijker om het los te laten. Dat is ook precies de reden dat het soms beter is om iets juist wél geheim te houden. Wanneer je jezelf bijvoorbeeld een persoonlijk doel hebt gesteld (een boek schrijven, Russisch leren, de marathon lopen, je ikigai zoeken, een geduldigere versie van jezelf worden), kan het beter zijn om dat geheim te houden, legt Derek Sivers uit in een TedX-lezing getiteld ‘Keep your goals to yourself’.

Dat lijkt een raar advies, want we zijn gewend om dat soort dingen onbekommerd te delen. Het is ook léuk om zo’n persoonlijk doel met anderen te bespreken – terwijl je erover praat is het net alsof je het al een beetje hebt bereikt en als er ook nog likes en hartjes overheen komen, is het helemaal feest. En dat is dus precies het probleem, waarschuwt Sivers: dat lekkere gevoel verkleint de kans dat je je doel echt bereikt. Je geest verwart ‘praten’ met ‘doen’ en omdat je de tevredenheid van sociale bevestiging al voelt, ben je minder gemotiveerd om het noodzakelijke werk te doen om je doel te bereiken.

Het is het proberen waard: heb je een persoonlijk doel, iets waaraan je wilt werken of wat je wilt ontwikkelen, houd dat dan een tijdje geheim. Geef jezelf de ruimte om er in stilte aan te werken, de vrijheid om ermee te stoppen (zonder dat iemand daar wat van vindt), en het plezier van de binnenpretjes als je merkt dat je doel dichterbij komt. Zie het als: spelen in je geheime tuin.

Beeld: fotografie door Eric van Lokven

Meer lezen?

In Happinez 02-2021 ‘Stilte’ lees je meer wijze lessen over geheimen. Bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 2-2021 'Stilte'
Happinez 2-2021 'Stilte'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Hard werken en zinvol bezig zijn, daar krijg je in onze cultuur waardering voor. Maar wie houdt het vol om altijd alle ballen probleemloos hoog te houden? Sarah Domogala pleit voor een samenleving waarin je mag kiezen voor rust als je dat nodig hebt, en waarmee je niets verliest aan validiteit en waarde.

Open als ik er ben staat er in sierlijke letters op de gesloten deur geschreven. Alle andere winkels in de straat vermelden strakke openingstijden op de gevel, weer of geen weer, zin of geen zin. Maar deze winkeleigenaar denkt er anders over. Het wekt een opgetrokken wenkbrauw, soms ergernis, maar vaker een glimlach op, want inderdaad, zo simpel kan het zijn: open als ik er ben.

‘Open’

De eigenwijsheid van de winkelier herinnert aan iets wat we makkelijk vergeten, dat je zelf mag bepalen hoe en wanneer je ‘open’ wilt zijn, elke dag opnieuw. Als winkelier, maar ook ‘open’ in de zin van toegankelijk zijn. Voor werk, voor mensen die een beroep op je doen, voor verantwoordelijkheden. Voor de buitenwacht die je laat voelen dat je harder moet werken of harder je best moet doen om aan verwachtingen van anderen en jezelf te voldoen.

Schone schijn

In onze cultuur hebben we een enorme waardering voor productiviteit en efficiency. Hard werken, altijd druk, alle ballen in de lucht, het zijn tekens dat het goed met je gaat, dat je lekker bezig bent. Het heeft generaties van ijverige perfectionisten afgeleverd. We zien ze dagelijks voorbijkomen op sociale media en in het echte leven. Maar als je eerlijk bent: wie houdt het nu werkelijk vol om altijd op een ontspannen manier een volle week te werken, daarnaast een harmonieus gezinsleven te leiden, gezond te blijven, het huis gezellig te houden en de wereld vrolijk tegemoet te treden? Achter de schone schijn zijn veel mensen stiekem uitgeput, laten steken vallen of lijden aan slapeloosheid. Of ze leven naast een drukke baan met een chronische ziekte, met een allesbepalend trauma, met mantelzorg, met een kind dat extra zorg nodig heeft. Met een pijnlijke rug die net te vaak opspeelt of psychische problemen. Wie heeft er niet af en toe – of altijd – te maken met omstandigheden die het moeilijk maken om mee te doen aan de ratrace? Wie herkent niet de gevoelens van minderwaardigheid die dat oproept, omdat je niet productief kunt zijn op de manier die van je gevraagd wordt?

Capabel

In de Verenigde Staten steekt het woord ableism steeds vaker de kop op, in het Nederlands vertaald als validisme. Dit betekent het discrimineren van mensen met een beperking. In die letterlijke betekenis gaat het over mensen met een handicap, maar intussen zijn er ook veel mensen zonder handicap die wel een beperking voelen om mee te komen in de tredmolen van het kapitalistische systeem. En waar gehandicapte mensen zich vaak gediscrimineerd voelen in de maatschappij, ontstaat er bij mensen die niet honderd procent mee kunnen draaien, terwijl ze dat wel zouden moeten kunnen, soms een geïnternaliseerd validisme: de innerlijke stem die zegt dat je je aanstelt. Dat je beter je best zou moeten doen, je niet capabel genoeg bent, dat anderen je niet voor vol aanzien. Dat je moet blijven zoeken naar manieren om je productiviteit op te voeren en van je beperking af te komen.

Invalide

Het idee dat je jezelf aan de buitenkant moet bewijzen om waardevol te zijn zit diep in de westerse cultuur geworteld. Bij de Australische Keitha Thuy Young werd vijf jaar geleden haar blindedarm verwijderd, sindsdien noemt ze zichzelf invalide. Op haar instagram account deelt ze regelmatig haar gevoelens. Keitha: ‘Het grootste obstakel sinds ik invalide ben, is het doorprikken van de misvatting dat mijn waarde gelijk staat aan mijn productiviteit. Dat is een kapitalistisch idee, geworteld in het validisme. Het gevoel dat je waardeloos bent, is erg eenzaam. Mijn hart en empathie gaan uit naar iedereen die deze les aan het leren is. Ongeacht hoe productief je bent, binnen de economie of waar dan ook ter wereld; je bent valide, je bent waardevol, je bent genoeg.’

Het nemen van rust

Validisme bestaat overal om ons heen, maar vooral in onszelf, in je eigen oordeel over je productiviteit. Zoals Keitha omschrijft kan het een uitdaging zijn om je eigenwaarde te behouden als je niet meer mee kunt doen zoals je graag zou willen. Keitha: “Ik probeerde gezond en valide te lijken, omdat de cultuur dat voorschrijft, maar het lukte niet. Ik heb cognitieve problemen waardoor ik onprofessioneel en ongeorganiseerd overkom, en ik heb veel rust nodig.”

Hier raakt ze een gevoelige snaar: het nemen van rust. Als dat niet in de vorm van een retraite, meditatieworkshop of hippe sport is, wordt het nemen van rust al snel afgekeurd. Je krijgt het idee dat je een wel heel goede reden moet hebben om je ’s ochtends nog eens om te draaien. Of om ‘s middag op de bank te gaan liggen. Of om na een reeks slechte nachten niet naar je werk te gaan. Om afspraken af te zeggen, taken uit te stellen, de boel even de boel te laten. En om jezelf te vergeven als het even niet lukt.

Mentale weerbaarheid

Toegeven aan de behoeften van je lichaam wordt al snel als lui gezien. Ons arbeidsethos gaat ervanuit dat je elke dag en elke week in hetzelfde ritme, met dezelfde energie kunt presteren. Maar je lichaam is elke dag anders, je mentale weerbaarheid schommelt, je energieniveau en immuunsysteem zijn in beweging. In de winter hebben we meer slaap nodig, als het weer omslaat kost dat ons energie, laat staan als je een ziek kind hebt thuis. Validisme toont weinig eerbied voor het menselijk lichaam en de uitdagingen van het leven van alledag. Hoeveel ruimte blijft er onder de streep over om een pauze in te lassen, om je hardwerkende buitenkant samen te laten vallen met je uitgeputte binnenkant?

Geen haast

In zijn bestseller ‘De meeste mensen deugen’ legt historicus Rutger Bregman uit dat mensen niet gemaakt zijn om langdurig keihard te werken. Van oorsprong zijn we jagers en verzamelaars, die via de landbouw in een geïndustrialiseerde omgeving zijn gaan wonen en werken. Bregman: ‘Antropologen hebben ontdekt dat jagers en verzamelaars een behoorlijk ontspannen leven hadden. Onze voorouders werkten hoogstens twintig, misschien dertig uur per week. De natuur bood alles wat ze nodig hadden, en verder hadden ze alle tijd om te spelen en relaxen, socializen en de liefde te bedrijven. Boeren daarentegen moesten keihard zwoegen op het land. Ze hadden veel minder tijd voor hun sociale leven. Er zijn zelfs theologen die vermoeden dat het verhaal van de zondeval verwijst naar de uitvinding van de landbouw.’ (…) ‘We kregen last van ons hele lijf. Mensen zijn geëvolueerd om te plukken en te luieren. Niet om te ploegen en te sjouwen.’

Als je om je heen kijkt in de wereld zie je dat de rest van ons universum helemaal geen haast kent. Dieren, planten, eco- systemen, allemaal leven ze in hun eigen tempo. Alleen mensen jagen zichzelf op. Waarom is het zo moeilijk om onszelf de rust en het tempo te geven dat we nodig hebben?

Dagdromen

Tricia Hersey is een Amerikaanse dichteres en activist, en oprichter van The Nap Ministry, een organisatie die de bevrijdende kracht van dutjes ziet als vorm van verzet tegen wat ze grinding culture noemt (grinding betekent zware arbeid). Hersey: ‘Hoe meer we over rust denken als een luxe, hoe meer we in deze systemische leugen gaan geloven. (…) Laten we onthouden: rust kan ons helpen te komen waar we willen, rust is het pad naar een bevrijde toekomst.’ Hersey probeert haar volgers te stimuleren om rust te nemen als daad van verzet tegen het systeem, maar ook om meer tijd door te brengen in een zogenaamde ‘droomstaat’. Volgens haar is dat de plek waar onze werkelijke kracht ligt. Een kracht die je kunt aanwenden om jezelf te bevrijden uit the era of exhaustion door simpelweg een dutje te doen, of een beetje te dagdromen, en jezelf toe te staan om bij te komen.

Een daad van zelfliefde

Altijd maar haasten en bezig zijn kan je het gevoel geven dat je capabel bent, dat je controle hebt. En op de rem trappen kan beangstigend zijn, want het betekent dat je de controle los moet laten. Rust is een daad van zelfliefde. Het brengt je rechtstreeks bij wat je echt nodig hebt. Als je leert luisteren naar je werkelijke behoeften, brengt dat je terug bij wie je bent. Dat is de bevrijding waar Tricia Hersey ons naartoe wil leiden. We zijn mensen, geen machines. In een tijd van ‘succes is een keuze’ kan het een radicale daad zijn om een paar minuten voor jezelf te nemen en uit het raam te staren. Niets te doen. Je ogen te sluiten. Gewoon even adem te halen. Zonder meditatie- app, zonder doel, zonder moeten of willen. Geef jezelf wat je nodig hebt.

Je hoeft niets te doen of te zijn om waardevol te zijn. Je mag zelf kiezen. Net als de winkelier: Open als ik er ben.

Tekst: Sarah Domogala

Meer lezen?

In Happinez 02-2021 ‘Stilte’ lees je meer over stilte, ‘even niets’ en waarom je – juist in deze maatschappij van alle ballen hoog houden – voor rust mag kiezen. Bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 2-2021 'Stilte'
Happinez 2-2021 'Stilte'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Omdat ze veel dingen voor het eerst meemaken, maken veranderingen op kinderen extra veel indruk. Hoe kun je je kind helpen omgaan met verandering? 4 tips. 

Bereid de verandering voor

Vertel wat er gaat gebeuren, lees samen boekjes over het onderwerp. Maak een tekening.

Geef woorden

Zeker kleine kinderen hebben voor nieuwe emoties en gevoelens nog geen woorden, en dat maakt verandering extra spannend. Ben je zenuwachtig, verdrietig, een beetje opstandig? Dat is helemaal niet raar, het ís ook spannend.

Leef het voor

Hoe ga jíj om met veranderingen? Als dingen niet gaan zoals je wilt, word je dan boos, of verzin je een ander plan dat misschien nog wel beter is? (Misschien kan je kind daarbij helpen!)

Leg het vast

Foto’s, filmpjes, tekeningen, het helpt allemaal om veranderingen vast te leggen. (Ook fijn om later terug te kunnen kijken.)

Meer lezen?

In Happinez 01-2021 ‘Zelfliefde’ lees je verder over omgaan met verandering. bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 1-2021 'Verandering'
Happinez 1-2021 'Verandering'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Niet iedereen voelt zich thuis op de barricaden, maar dat betekent niet dat je je stem niet kunt laten horen. De kunst is je niet te verliezen in boosheid of angst. Hoe kun jij bijdragen aan werkelijke verandering? Ontdek op hoeveel manieren je kunt protesteren – er is er vast eentje bij die jou aanspreekt.

Er is veel wat beter, eerlijker en anders zou kunnen. Om de wereld te verbeteren, zijn we allemaal nodig. De mensheid wordt weleens vergeleken met een groot kosmisch tapijt, waarin we allemaal een uniek knoopje zijn dat precies op de goede plek zit – zo ontstaat het prachtige patroon. We hebben voorvechters nodig, baanbrekende change makers, maar net zo goed helers en zorgende verbinders. Of je je nu verwant voelt met grote maatschappelijke thema’s als feminisme, black lives matter of het klimaat, of je hart uitgaat naar een kleinere of onbekendere beweging: iedereen kan een steentje bijdragen om de wereld mooier, schoner, veiliger te maken. Het belangrijkste is dat je een vorm vindt die bij jou past en die je lang kunt volhouden.

Altaartje

In huis kun je een klein altaar maken met een foto, een spreuk of een tekening. Versier het met kristallen, steek een kaars aan. Opstand geeft betekenis aan het leven. Het symboliseert waar jij om geeft, waar je hart sneller voor gaat kloppen. Wat jij wilt beschermen. Wat belangrijk voor je is. Voor wie jij je gebeden prevelt. Aan wie jij je meditatie opdraagt.

Verdieping

Doe onderzoek en breng aan het licht wat donker was. Lees je in, verdiep je. Rebellerend denken is altijd de bron van vooruitgang geweest. Maar verdwaal niet in de waan van de dag, of in de waan van anderen, zowel in het echte leven als digitaal. Ontrafel ook je eigen geheimen: voel je eigen verdriet of boosheid als die er is. Ook dat mag er zijn. Ook dat is liefde. Troost jezelf. Als je alle gevoelens durft toe te laten, kan er ruimte ontstaan voor actie.

Stem

Spreek je uit voor verandering. In het klein, tegen vrienden of collega’s. Tegen vreemden waarmee je een praatje maakt.
Je mening opdringen hoeft niet, je kunt alle mensen in hun waarde laten. Maar je hoeft ook niet stil te blijven. Je hoéft niet te lachen om een grapje dat je pijnlijk vindt, of weg te kijken als er iets vervelends gebeurt. Je kunt het gesprek aangaan met woorden, met een lach of een grap. Maar ook via een leus, een poster, een vlag of een kledingstuk kun je je uitspreken voor verandering of gelijkheid.

Beeld: fotografie door Dana van Leeuwen, styling door Marita Janssen

Meer lezen?

In Happinez 02-2021 ‘Stilte’ vind je meer manieren om spiritueel te protesteren. Bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 2-2021 'Stilte'
Happinez 2-2021 'Stilte'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Leven in het ritme van de natuur is allang niet meer zo vanzelfsprekend als vroeger. Terwijl het juist rust en houvast kan bieden in ons dagelijks leven. Gelukkig zijn er manieren om het ritme weer toe te laten. Bijvoorbeeld door het creëren van kleine rituelen op transitiemomenten.

Verwelkom de schemer

Vroeger gingen mensen ‘schemeren’. Bij het vallen van de avond in een stoel bij het raam zitten, de lampen nog niet aan, om de avond langzaam over zich heen te laten vallen. Het donker laten komen zoals het komt. De overgang van licht naar donker de tijd geven en bewust meemaken geeft je elke avond opnieuw de mogelijkheid om verbondenheid met het geheel der dingen te ervaren. Op lange zomeravonden kijken we nog wel eens naar een mooie zonsondergang, maar vaak zijn we geneigd het donker zo snel mogelijk te verdrijven. Toch brengt het donker zijn eigen kwaliteiten mee. De zon gaat onder in het westen en deze windrichting brengt ons de tijd van rust en contemplatie. Van loslaten en thuiskomen bij jezelf. Dus wacht vanavond eens met het aanklikken van de lampen en het aansteken van de kaarsen, schenk een glas wijn in of zet een kopje thee, neem plaats bij het raam en zie hoe het licht zich terugtrekt, de kleuren veranderen en de rust over je heen spoelt.

Afsluiten van een werkdag

In de Joodse traditie overgieten alle aanwezigen bij het aanbreken van de Sjabbat op vrijdagavond hun handen met water. Vanaf nu wordt er niet meer gewerkt. Handenwassen mag het afgelopen jaar dan een moetje zijn geworden, van oudsher is je handen wassen het eerste wat men deed na een dag werken. Arbeid verricht je met je handen, of dat nu op het land of achter een computer is, onze handen en vingers zijn onze belangrijkste instrumenten. En hoe fijn is het om je handen even die waardering en aandacht te geven door ze onder warm, stromend water te houden met een heerlijk ruikende zeep en heel lang inwrijven. Met een fijne scrub en handcrème een kleine massage geven en je vingers een voor een helemaal bewonderen. Het water neemt niet alleen alle overtollige energie en moeheid mee, het kalmeert ook en laadt je op voor een nieuwe fase: die van vrijheid, plezier en ruimte om jezelf te zijn.

Begin van de maand

Het begin van de maand is eigenlijk een klein ‘nieuwjaar’: een nieuw begin, een nieuwe tijd, een nieuwe energie. Een micro-seizoen in het grote seizoen dat aanbreekt. Onze geest en lichaam reageren sterk op de cyclus van vier weken: dit is de tijd die je nodig hebt om je iets eigen te maken of juist los te laten. Het is ook een mooi moment om samen te vieren met een maaltijd en een kleine intentie te zetten – voor jezelf of samen – over iets wat je zou willen doen deze maand. Bijvoorbeeld een slechte gewoonte laten varen of juist iets nieuws leren. De 30 dagen van een maand zijn heel overzichtelijk om in kleine stappen iets groots te bereiken. Als je niet kunt of wilt samenkomen, kun je bijvoorbeeld broodjes of koekjes bakken met een bepaalde intentie en die uitdelen aan je geliefden.

Tekst: Sarah Domogala

Meer lezen?

In Happinez 01-2021 ‘Verandering’ lees je meer rituelen op transitiemomenten. Bestel dit nummer nu zonder verzendkosten in onze webshop.

Happinez 1-2021 'Verandering'
Happinez 1-2021 'Verandering'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99

Meer Happinez?

Het gloednieuwe Happinez nummer ‘Leven in het nu’ is nu verkrijgbaar in de winkel en in onze webshop.

Monniken die leven volgens de principes van het zenboeddhisme wijden er hun hele leven aan; elke handeling, van meditatie tot het bereiden van een maaltijd tot het schrobben van een vloer, wordt met volle aandacht uitgevoerd. Een leven in het nu waarmee uiteindelijk de geest volledig tot kalmte en in balans kan worden gebracht. Die volledige toewijding is voor de meesten van ons een brug te ver, maar toch zijn er lessen uit het zenboeddhisme die ons kunnen helpen om wat meer rust te brengen in ons drukke, jachtige bestaan. Genieten van wat ís, zoals singer-songwriter Sabrina Starke na het overwinnen van een levensbedreigende ziekte elke nieuwe dag begroet als een wonder. In het interview met haar zegt ze: ‘Als ik mijn ogen open, besef ik: ik ben er, dank daarvoor.’ Helemaal in het moment zijn ook de drie mensen die vertellen over hun liefde voor de tuin en wat zij daarin leren over wat leven is.

Verder in dit nummer:

3 kristallengrids, leg kristallenvormen voor liefde, rust en overvloed

Door kristallen in een geometrische vorm neer te leggen, creëer je een energetisch veld waarmee je een intentie kracht bij kunt zetten.

Holistic horse walks, meditatief wandelen met paarden in Zuid-Portugal

Met een klein groepje mensen een week wandelen met paarden, niet op het paard, maar ernaast. Na een druk en intens jaar wil Monique Jansse niets liever.

Leven in het nu, hoe doe je dat nu echt?

Een inspirerend artikel over de filosofie van Eckhart Tolle, mét vijf goede oefeningen.

Meridiaan yoga: laat de energie stromen

Hoe meer chi door je meridianen kan stromen, hoe vitaler je je voelt. Yin yoga kan daarbij helpen, omdat het je bindweefsel stimuleert, en dát is precies waar deze levensenergie bij gebaat is. Angélique Heijligers zoekt uit hoe het zit.

Hoe herken én voorkom je een burn-out?

In dit dossier vertellen deskundigen hoe je kunt dealen met de klachten, en hoe je een burn-out kunt voorkomen.

Vegan Academy, klassieke gerechten volledig vegan gemaakt, zoals een pasta carbonara

Chefs en food- en productontwikkelaars Eke Mariën en Joris Schildknecht geven voor Happinez een vegan twist aan culinaire klassiekers.

Ook als je al langer samen bent moet je blijven checken wat de ander voelt

Een relatie-apk kan ervoor zorgen dat je elkaar écht blijft zien. Ook als het moeilijk wordt, of elkaar al heel lang kent.

Maak jezelf zacht, met een glimlach, warmte, een stretch of een zelfmassage

Oefen in zachtheid om weer thuis te kunnen komen bij jezelf.

Interviews met Laura Jansen, Wim Hof en een Haarlemse swami

Wim Hof, Laura Jansen en Swami Purnachaitanya reflecteren ieder op hun eigen manier op de begrippen body, mind & soul.

Happinez ‘Leven in het nu’ is vanaf 26 mei verkrijgbaar in de winkel, maar je kunt ‘m ook online bestellen in onze webshop zonder verzendkosten. Nooit meer een nummer missen? Check hier onze abonnementen.

Happinez 4-2021 'Leven in het nu'
Happinez 4-2021 'Leven in het nu'
Bestel nu het nieuwe nummer zonder verzendkosten.
Bekijk product
6,99