Als je na je veertigste weer verliefd wordt dan is er nogal wat verleden dat doorsijpelt in het heden: er zijn soms al kinderen en dus co-ouders met wie overlegd moet worden, steden die al eens met eerdere geliefden zijn bezocht, conversaties waarin almaar exen opduiken.

Mijn partner en ik ontmoetten elkaar toen hij 49 was en ik 43. We hadden een heel leven achter de rug waar we elkaar met smaak (en soms met een enkele traan) over konden vertellen, wezen elkaar plekken aan in de stad waar we hadden gewoond of gewerkt. Op feestjes luisterde ik soms naar de verhalen van zijn studievrienden, hardloopbuddy’s, oude collega’s en een enkele ex-vriendin. Al die geschiedenis waar ik geen deel van uitmaak kon me doen duizelen – alsof ik op een onoverbrugbare afstand stond die niet meer in te halen viel.

Ik kan verlangend kijken naar mensen die al tientallen jaren bij elkaar zijn, in goede en slechte tijden. Hoe ze glimlachen als de ander een anekdote begint te vertellen, hoe ze elkaar in de rede vallen: ‘En toen deed jij dát!’ Een getuige van elkaars leven zijn; dat lijkt me zo geruststellend. Misschien dat hij en ik daarom de afgelopen jaren zoveel haast hebben gehad om onze liefde stevigheid te geven – niet per se door zo snel mogelijk samen te gaan wonen, maar door gretig onze eigen herinneringen te maken. Ben je daar wel eens geweest? Heb je dit ooit eerder gedaan?

Liefde op latere leeftijd betekent iemand in je hart en je leven te laten die al behoorlijk ‘af’ is, die gevormd is uit jou onbekende ervaringen en gewend is aan bepaalde gebruiken en voorkeuren. Maar het betekent ook dat jijzelf tamelijk bent uitgekristalliseerd; dat je weet wat je belangrijk vindt en waar je bij gedijt. Het gevolg: je kent jezelf goed en je ziet helder wie je voor je hebt.

Soms kunnen mijn man (want we zijn inmiddels getrouwd) en ik spijtig mijmeren over hoe het was geweest als we elkaar eerder hadden ontmoet, samen eerdere levensfasen hadden beleefd en misschien wel een kind hadden gekregen. Maar dan bedenk ik me dat de persoon op wie ik verliefd ben geworden, niet de persoon is die hij in eerder fases was en andersom. Er was een verbinding tussen de twee mensen die we waren geworden, juist door wat we allebei, met anderen, hebben meegemaakt.

We hebben dan niet het merendeel van ons verleden, maar het nu en de toekomst ligt in onze handen.


Meer Happinez?

De één knalt er met gemak wekelijks drie (thuis)work-outs uit, de ander vindt een sportoutfit aantrekken al een uitdaging. Val jij in die laatste categorie, of wil je gewoon iets nieuws proberen? Laat je eens leiden door je sterrenbeeld bij het kiezen van een nieuwe sport:

Ram – Personal trainer

Een typische ram staat – bewust of onbewust – graag in het middelpunt van de belangstelling en is niet vies van een beetje competitie. Je kunt de strijd ook met jezelf aangaan, in plaats van het tegen iemand anders op te nemen. Een personal trainer helpt je om het uiterste, op gepaste afstand, uit jezelf te halen.

Stier – Dans

Dit sterrenbeeld doet het liefst een work-out die niet zozeer als sporten voelt. Een al te intensieve en explosieve sport maakt je al snel vermoeid in plaats van dat het je nieuwe energie oplevert. Dans is goed voor je lijf maar voelt ook aan als ontspanning: perfect voor de Stier.

Tweelingen – HIIT

Tweelingen zijn dol op variatie en raken snel verveeld. HIIT (high intensity interval training) is telkens weer anders. De intensieve, steeds verschillende oefeningen die je doet voorkomen dat je work-out saai wordt en maken elke (online) les weer net even anders dan de vorige.

Kreeft – Yoga

Yoga kun je prima in je eigen veilige omgeving doen, en dat vinden Kreeften fijn. Je matje uitrollen in de woonkamer en strekken maar. Handig: gebruik een app of zoek op YouTube naar yogavideo’s om je te begeleiden.

Leeuw – Spelen

Je hoeft niet per se een typische sport te doen om in shape te komen of fit te blijven; er zijn ook speelsere manieren om voldoende lichaamsbeweging te krijgen. Vraag een vriend(in) of gezinslid om buiten een balspel te doen of ga lekker rennen met de hond in het park. Op gepaste afstand uiteraard.

Maagd – Pilates

De Maagd is praktisch ingesteld. Sport jij vooral omdat het nu eenmaal gezond is, maar werk je je liever niet al teveel in het zweet? Je hang naar discipline kun je kwijt in langzame, gecontroleerde bewegingen tijdens een uurtje pilates. Zorg wel dat je niet alleen maar bezig bent met het effect ervan, maar probeer ook een beetje te genieten van de work-out zelf.

Weegschaal – Tennis

Een sport die zorgt voor voldoende lichaamsbeweging maar tegelijkertijd ook een sociale kant heeft, is ideaal voor een Weegschaal. Tennis kun je één-op-één met een vriend(in) doen; zo kun je tijdens het sporten meteen bijkletsen.

Schorpioen – Boxen

Vol zelfvertrouwen, krachtig, intens, beheerst, kalm van buiten maar vol emotionele energie van binnen: herken jij jezelf in die eigenschappen? Voor een echte Schorpioen biedt boxen precies de juiste uitdaging. Heerlijk om te doen in de buitenlucht.

Boogschutter – Hiken

Boogschutters lopen over van energie, zijn sociaal en avontuurlijk ingesteld. Hiken brengt je op steeds nieuwe plekken en kun je ook prima samen doen. Maak het jezelf niet te makkelijk: probeer bijvoorbeeld een route met hoogteverschil. Alle energie die je in je hebt kun je wel gebruiken tijdens een flinke klim.

Steenbok – Hardlopen

De Steenbok is gedisciplineerd, betrouwbaar en strategisch. Een sport die doorzettingsvermogen en geduld vraagt en je op de lange termijn het gevoel geeft dat je iets bereikt hebt, past daarbij. Hardlopen, bijvoorbeeld. Start met trainen voor de vijf of tien kilometer, of daag jezelf steeds verder uit.

Waterman – Bootcamp

Watermannen zijn onafhankelijk, maar maken ook graag deel uit van een groep. Bij bootcamp ben je onderdeel van een groter gezelschap, maar behoud je een bepaalde mate van vrijheid en kun je je eigen grenzen verleggen. Breng je nogal veel tijd ‘in je hoofd’ door? Deze intensieve sport helpt je om je aandacht voor even helemaal op je lichaam te richten. Let wel; als sporten in groepsverband mag, en altijd op gepaste afstand.

Vissen – Zwemmen

Zwemmen gaat een Vissen van nature goed af, omdat je je letterlijk als een vis in het water voelt. Maar ook andere sporten in en op het water – zoals surfen of zeilen – zijn een goede optie. Probeer uit waar jij energie van krijgt en vertrouw op je intuïtie: je weet zelf het beste welke vorm van bewegen het beste bij je past.


Meer Happinez?

Een beetje aardiger zijn voor jezelf. Dat is lastiger dan we denken. En toch is het zo ongeveer het belangrijkste in het leven, vertellen hoogleraar en zelfcompassie-onderzoeker Kristin Neff en psychotherapeut Christopher Germer: ‘Je hebt zelfcompassie nodig om op de lange termijn vriendelijk te blijven voor anderen. Wanneer je alleen maar weggeeft, brand je op.’

De term ‘zelfcompassie’ zorgt bij veel mensen voor opgetrokken wenkbrauwen omdat het klinkt alsof je dan passief zielig gaat zitten doen en tot niets meer komt, of dat je zelfs egoïstisch wordt. Maar dit is niet aan de orde, verzekeren Kristin en Chris. Juist niet. De methode die zij ontwikkelden, ‘Mindful zelfcompassie’, wil je helpen om jezelf te accepteren, om innerlijke kracht op te bouwen en te groeien.

In Happinez ‘De rijkdom van verbinding’ vertellen ze over hun missie om de wereld gelukkiger te maken – en leggen de subtiele verschillen uit tussen zelfcompassie, zelfvertrouwen en eigenwaarde, en het belang daarbij van vriendelijkheid, mindfulness en een gevoel van medemenselijkheid.

Hoe compassievol ben ik voor mezelf?

Wil jij weten hoe het staat met jouw zelfcompassie? Doe dan hier de test! Daarbij krijg je ook meteen € 5,- korting op onze online training Manifesteren.

Meer Happinez?

We hebben allemaal wel eens last van stress. Maar hoe we die stress precies ervaren, is niet voor iedereen gelijk.

Verschillende externe factoren kunnen op verschillende manieren zorgen voor stress in het lichaam. Volgens Nick Bitz, natuurgeneeskundig arts en gespecialiseerd in Ayurveda, gaat stress dan ook niet zozeer over wat er mét je gebeurt, maar meer over wat er ín je gebeurt.

Heb jij te veel Vata-energie?

Ayurveda kijkt naar de energetische eigenschappen van je lichaam en ziet stress als een verstoring van het zenuwstelstel. Als je stress ervaart, zorgt dat voor een toename van vata. Dit is de energie die beweging in je lijf reguleert. Sommige mensen hebben sowieso al meer vata dan anderen, dit is afhankelijk van je dosha of constitutie. Volgens de Ayurveda kan te veel vata-energie op de lange termijn ziekten veroorzaken.

Weten welke energie bij jou overheerst en welk Ayurveda-type jij bent? Doe de test!

Ayurveda en stress: herstel de balans

Je kunt de hoeveelheid vata-energie in je lichaam op verschillende – holistische – manieren weer in balans brengen. Bitz vertelt aan Goop dat onder andere adaptogenen, aarden, fysiek contact en ademhalings- en mindfulnesstechnieken een positieve uitwerking hebben:

Adaptogenen

Adaptogenen zijn natuurlijke middelen op basis van kruiden en andere stoffen. Ze kunnen lichamelijke en geestelijke stressreacties verminderen doordat ze de (hormoon)balans in je lijf helpen te herstellen. Ashwaganda, een van de bekendste soorten en Bitz’ persoonlijke favoriet, wordt binnen de Ayurveda gezien als de koning onder de kruiden en reguleert onder andere je cortisolproductie. Cortisol noemen we ook wel het stresshormoon.

Aarden

Binnen de Ayurveda zijn de elementen ruimte, lucht, vuur, water en aarde belangrijk. Een hele eenvoudige manier om stress te verminderen is door jezelf weer te verbinden met dat laatste element: aarde. Trek je schoenen en sokken uit en loop een tijdje over de onbedekte aarde – bijvoorbeeld in de tuin, aan het strand of in een bos in de buurt. Het directe contact van je voeten met de grond werkt fysiek heel ontspannend.

Aanraking en zelfmassage

Bitz noemt fysiek contact met iemand die je lief is – dat kun je dus zelf ook zijn – vitamine T (waarbij de t staat voor touch). Vitamine Aanraking, dus. Regelmatig lichamelijk contact, therapeutische massage en zelfmassage kunnen je cortisolniveau flink verlagen. Bitz is zelf groot voorstander van een dagelijkse zelfmassage met olie, vlak voordat je gaat douchen. Is Vata jouw overheersende dosha? Gebruik dan sesamolie. Kokosolie is fijn voor pitta’s en amandelolie voor kapha’s. Begin de massage bij je hoofd en werk langzaam naar beneden richting je tenen, zodat je huid de olie goed kan opnemen. Spoel je vervolgens af onder de douche of neem een bad.

Pranayama en mindfullnes

Ayurvedische adviezen op het gebied van gezondheid en welzijn hebben veel overeenkomsten met gebruiken uit de yogatraditie – en andersom. Binnen yoga is er veel aandacht voor pranayama: ademhalingstechnieken. Bewust ademhalen, ook belangrijk binnen mindfulness, kan een heel kalmerend effect hebben op je zenuwstelsel en dus je stressniveau. Probeer bijvoorbeeld de wisselende neusademhaling of richt je tijdens een meditatie heel bewust op je in- en uitademing.

Beeld: fotografie door Violaine Chapallaz, styling door Marita Janssen

Meer Happinez?

Lieve missende,

Je hebt met gemengde gevoelens naar een, voor jou, speciale dag uitgekeken. Er zullen dierbare vrienden of familieleden zijn, vertrouwde anekdotes en lekkere hapjes. En toch zal het niet helemaal kloppen. Eén stoel zal leeg blijven. Je zult iemand missen – misschien voor het eerst, misschien al een paar jaar.

Geen volledige vreugde

Rouw is geen vastomlijnd proces; alle stadia van rouw (zoals de verbijstering, de ontkenning, het magisch denken, het verdriet, de acceptatie) lopen door elkaar heen. Juist op betekenisvolle dagen zoals Oudejaarsavond en Kerstmis, je verjaardag of de geboorte- en sterftedag van je dierbare kunnen er gevoelens in je opwellen die je al lang geleden dacht te hebben afgeschud. Het verlies van een persoon, ongeboren kind of dier dringt zich op omdat je geen volledige vreugde kunt voelen op een moment dat dat volgens de conventies wel de bedoeling is. Of omdat het gemis in een gezelschap waar iemand altijd deel van uitmaakte zo scherp op de voorgrond treedt.

Rouw is liefde die geen bestemming meer heeft, heb ik iemand eens horen zeggen. Al die tederheid, bewondering, kameraadschap kan niet meer vrijuit naar je dierbare stromen, pakt zich samen en slaat naar binnen. Het kan een voelbare pijn in het lichaam geven, je adem afsnijden, het hart zwaar maken.

De angst dat de herinnering zal vervagen

Wat moet een mens aan met al die liefde die geen reisdoel meer heeft? Herdenken, is mijn antwoord. Gedenken kan een beetje helpen om het gemis tastbaar en daardoor draaglijker te maken. Alleen al iemand in de gesprekken in herinnering brengen lucht op – waarschijnlijk niet alleen bij jouzelf, maar bij iedereen in het gezelschap. Een kaarsje aansteken in de kamer, als symbool van de liefde voor die persoon, misschien met een foto erbij, verzacht.

Joan Didion, een Amerikaans schrijfster die haar echtgenoot en haar dochter in een jaar tijd verloor, schrijft over de angst dat de herinnering aan een gestorven dierbare zal vervagen. Dat iemand helemaal zal verdwijnen, zal vergaan tot niets. ‘Ik ken de angst, schrijft ze in Blauwe nachten, ‘niet de angst om wat verloren is gegaan. (…) Wel de angst om wat er nog meer verloren zal gaan.’

Laat de leegte zich weer vullen

Blijf haar of zijn naam noemen, dwars door de vrees om anderen in verlegenheid te brengen of een schaduw over de feestelijkheden te werpen. Breng een toast op hem of haar uit. Memoreer een gebeurtenis met hem of haar in de hoofdrol, lach, laat een traan, hef het glas. Laat de leegte zich weer vullen – al is het alleen maar in jouw eigen hart en dat van anderen.

Al wat we kunnen doen is herinneren, te leven met het gemis. Al wat we kunnen proberen is het leven, inclusief het verlies, de moeite waard te vinden.

Met liefde en respect voor hoe je omgaat met je verlies,

Susan

Meer Happinez?

‘Hoe vang je de grote vis?,’ van filmregisseur David Lynch is zo’n boek waarvan de titel uitleg behoeft. Het gaat natuurlijk om een metafoor: de ‘grote vis’ is een briljant idee, dus eigenlijk is de vraag: hoe kom je op briljante creatieve ideeën?

In het boek neemt David Lynch, himself, je mee in zijn creatieve proces. En het boek gaat nog verder dan alleen creativiteit: Lynch onderzoekt het bewustzijn. Dát is namelijk de bron van creativiteit. We hebben allemaal een bewustzijn. Hoe ontstaan daarin ideeën? Kun je dat stimuleren? Of sturen?

De grote vissen zwemmen niet aan de oppervlakte

David Lynch citeert veel uit de Upanishaden, de heilige, filosofische boeken uit het hindoeïsme. Daar gaat het over een ‘grenzeloze oceaan van zuiver bewustzijn’ waarin je kunt afdalen. De echt creatieve, bijzondere ideeën, schrijft David Lynch, die zijn als grote vissen. Die zwemmen niet aan de oppervlakte. Die grote vissen vind je in de diepte van je bewustzijn. En daarom is het zo waardevol om daarin af te dalen.

Dit is hoe David Lynch zijn creativiteit voedt:

1. Mediteer

Zelf mediteert hij dagelijks, twee keer per dag, minstens, zo’n twintig minuten. Ook als hij op reis is. Hij vraagt om een rustige kamer, gaat erheen en mediteert. ‘We verspillen zo veel tijd aan allerlei dingen. Als je dit er eenmaal bij doet en er een routine van maakt, past het prima in je dagschema.’ Als je dat regelmatig doet, is het tijdens diepe meditaties soms mogelijk om af en toe op te gaan in die ‘zee van bewustzijn’.

2 . Volg je intuïtie

David Lynch geeft talloze voorbeelden waarbij, tijdens opnames, hij het gevoel had dat iets op een bepaalde manier moest, zonder dat hij wist waarom, waarbij later bleek hoe goed zo’n scène in de film paste. Je intuïtie, dat zijn ook ideeën die uit je bewustzijn voortkomen. Je hoeft niet precies te weten wat het allemaal betekent. Als je het idee hebt dat iets goed werkt, vertrouw er dan op dat later alles wel netjes in elkaar valt.

3.  Volg je fascinaties

Lynch let op de textuur van dingen. Hij vindt het betoverend om bij een vuur te zitten en vindt het prachtig om te zien als mensen uit het donker stappen. In dit soort stukken is hij echt inspirerend – je gaat daarna zelf ook bewuster om je heen kijken. Hij laat zich, ook bij films, leiden door wat hem fascineert, en kijkt dan waar het hem heen voert.

Creatieve ideeën krijg je niet op commando

Nu is David Lynch een uitzonderlijk kunstenaar, en dat de dingen voor hem soms vanzelfsprekend lijken betekent niet dat ze dat voor iedereen zijn. Een ding is wel duidelijk: creatieve ideeën krijg je niet op commando, ook David Lynch niet, ze borrelen op uit je bewustzijn, je moet je ervoor openstellen. Alsof je een visser bent: je kunt met een hengel langs de kant gaan zitten, maar dat is geen garantie voor een goede vangst.

Ergens is dat een tikje onbevredigend – als lezer wil je graag pasklare antwoorden op de vraag ‘hoe werkt creativiteit’, iets waar je echt mee aan de gang kunt.

Je brein doet het zelf

Het lijkt misschien tegenstrijdig, maar juist door jezelf te vergeten (tijdens het mediteren bijvoorbeeld), word je steeds meer jezelf.

De beste ideeën krijg je niet door erachteraan te jagen, maar door stil te zitten en te wachten tot ze naar je toe komen. Meditatie langs de waterkant, zo zou je het kunnen beschrijven. Stil zijn, in jezelf gekeerd, er simpelweg zijn. Als een spiegel wachten wat zich aan je voor doet, kijken, je verwonderen, en dan, al heb je zelf geen idee waarom, heb je plotseling beet.

Wij zijn als de spin.

We weven ons leven en daarin bewegen we ons.

We zijn al een dromer, die droomt, en vervolgens in die droom leeft.

Dat geldt voor het hele universum.

Upanishads

 

Nieuwsgierig geworden? Lees het boek Hoe vang je de grote vis? van David Lynch (uitgeverij Ten Have)

Meer Happinez?

Eerlijk zijn over wat je voelt en wilt, zeker als dat indruist tegen wat de ander wil, is lastig. En toch krijgen we er allemaal dagelijks mee te maken. In de omgang met je partner, met vrienden en met collega’s. Hoe lastig ook, spreken wat je hart je ingeeft is belangrijk. 

Niet alleen geestelijk is het -op de lange termijn- zwaar om jezelf niet uit te spreken. Ook lichamelijk heeft het gevolgen. Zo blijkt uit onderzoek dat het opkroppen van gevoelens de cardiovasculaire gezondheid – je hart en vaten dus – van vrouwen negatief beïnvloedt.

Het onderzoek: emotioneel en fysiek

Aan het onderzoek deden 304 niet-rokende vrouwen in de perimenopauze en de postmenopauze mee. Zij gaven onder andere aan in welke mate ze het eens waren met stellingen als ‘voor een ander zorgen betekent dat ik de behoefte van die ander boven mijn eigen behoeften plaats’ en ‘ik laat zelden mijn boosheid zien aan de mensen die dichtbij me staan’. Het onderzoek bevatte ook een fysiek onderdeel. Met behulp van een echo werd gekeken naar de halsslagaderen van elke vrouw, om te bepalen of en in hoeverre er sprake was van opbouw van vaatvernauwing.

Effect op de halsslagaderen

De resultaten lieten zien dat hoe meer een vrouw haar emoties opkropt, hoe groter de kans is dat ze te maken krijgt met aderverkalking in de halsslagaderen. De halsslagaderen voorzien het hoofd van bloed. Ernstige vernauwingen kunnen leiden tot een beroerte of andere hart- en vaataandoeningen. Dr Stephanie Faubion, medisch directeur van de North American Menopause Society, noemt het onderzoek waardevol omdat de conclusies laten zien wat het mogelijke effect van de emotionele aanleg van vrouwen is op hun fysieke gezondheid. Volgens haar zouden medisch specialisten naast lichamelijke aspecten ook sociaal-emotionele factoren moeten meenemen bij het voorkomen van gezondheidsproblemen bij hun patiënten.

Maak contact met je emoties

Eerlijk zijn over wat je voelt en vindt is helaas niet zo eenvoudig als het klinkt. Vooral als je een echte binnenvetter bent, kun je dat niet van de een op de andere dag veranderen. Als je gewend bent om je eigen gevoelens stelselmatig te negeren, weet je vaak niet eens meer wát je nu eigenlijk precies voelt. En als je dat al niet kunt benoemen, is erover praten al helemaal lastig. Gelukkig baart oefening kunst.

Er zijn verschillende manieren om weer meer in contact te komen met je emoties. Zo helpt het om regelmatig te schrijven over je gevoelens in een dagboek. Zorg er ook voor dat je af en toe heel bewust even bij jezelf incheckt: waar pieker je over, hoe voel je je? Mediteren is hier heel geschikt voor. Als je zelf vertrouwd bent met wat er in je omgaat en weet wat je wel en niet nodig hebt, is het makkelijker om daar eerlijk over te zijn tegen anderen.

Beeld: fotografie en styling door Ernie Enkelaar

Meer lezen over emoties?

Je kunt oeverloos tegen vrienden aanpraten, allerlei zelfontwikkelingscursussen volgen of met een psycholoog in gesprek gaan, maar je kunt er ook voor kiezen om te gaan zitten. In een kamer. Alleen. Met alleen een pen en wat papier. Schrijven is een van de beste en snelste manieren om je issues in kaart te krijgen, op ze te reflecteren, patronen te ontdekken en een dieper inzicht te vergaren.

De lege pagina is als een spiegel. Wat in jou leeft, reflecteert op het papier. Je komt oog in oog te staan met je eigen overtuigingen, beperkingen, twijfels, zelfkritiek en angsten – maar ook met je diepste gedachten, moed en drijfveren. Iets in woorden vatten en opschrijven geeft helderheid waar het eerst troebel was, terwijl erover piekeren de boel vaak alleen maar onoverzichtelijker maakt. Schrijven vereist logica, met verbanden van ‘eerst gebeurde er dit en toen dat, dat kwam door zus en daardoor voelde ik me zo’.

Door te schrijven komt de waarheid vrij. Zodra je iets opschrijft waarvan je weet dat het onwaar is, zul je weerstand en schaamte voelen en het weghalen. Als je al schrijvende steeds een laagje dieper gaat en uiteindelijk aankomt bij een onmiskenbare (en soms onwelgevallige) waarheid over een kwestie, dan kun je een rilling krijgen. Je weet tot in je diepste vezels: dít is de kern waar het allemaal om draait. Als dat gebeurt, zul je opluchting en vrijheid voelen. Er is een zwaarte opgeheven, een nieuwe ruimte gecreëerd, een duisternis verlicht met de vlam van kennis en inzicht.

De kracht van schrijven: een helende werking

‘Alleen door het in woorden te vatten kan ik de dingen heel maken,’ schreef Virginia Woolf. ‘Deze heelheid betekent dat het ontdaan is van zijn macht om me pijn te doen. Het vervult me, misschien juist omdat ik de pijn wegneem, met een grote bevrediging om de losse stukjes samen te voegen.’

Voordat je bij die vervulling bent aanbeland, zul je stil moeten zijn en blijven zitten waar je zit. Je zult elke neiging moeten weerstaan om op te staan om belangrijkere dingen te doen – zaken die nuttiger en nodiger lijken dan wat je aan het doen bent. Je zult je telefoon uit moeten zetten, mails onbeantwoord moeten laten en de vaatwasser moeten laten piepen. Je zult elke weerstand en ongedurigheid moeten weerstaan en je doorzettingsvermogen moeten aanspreken om te blijven zitten waar je zit. En in de papieren spiegel te kijken die voor je ligt.

Laat je emoties er daadwerkelijk zijn

Zodra je dan daadwerkelijk aan het schrijven bent, zullen er allerlei emoties in je opkomen die om het hardst gillen om te worden gehoord. Deze zul je tot geduld moeten manen. Ze moeten op hun beurt wachten om, een voor een, te worden bestudeerd. Dat onderzoek doe je als een schrijver – observerend, kritiekloos, nieuwsgierig. Dan zal, dat beloof ik, de complexiteit van de zaak zich uiteindelijk samenballen tot die ene dieperliggende waarheid die je vrij maakt.

Ga zitten en blijf zitten. Beluister jezelf. Schrijf.

Meer Happinez?

Voel je je extreem verantwoordelijk voor je omgeving? Schiet je soms zonder reden uit je slof? Voel je je vaak een vreemde eend in de bijt, maar weet je niet waar dat gevoel vandaan komt? Grote kans dat jouw onverklaarbare gedrag te maken heeft met je verleden of dat van je familie.

Bibi Schreuder, expert op het gebied van familieopstellingen, legt uit hoe je patronen herkent en hoe je ruimte maakt voor verandering.

Familiepatronen

De band tussen broers en zussen en hun ouders is een bijzondere. Niet alleen omdat je samen opgroeit, lief en leed deelt en dezelfde genen hebt, maar vooral omdat jouw ‘positie’ in het gezin veel zegt over wie je later als volwassene bent (of denkt te moeten zijn). Verschillende omstandigheden in het gezin kunnen jou vormen en je maken tot de persoon die je vandaag de dag bent. En dat kan positief zijn, maar er kan in je jonge leven ook – geheel onbewust – een disbalans zijn ontstaan. Iets wat in je volwassen leven je gedrag bepaalt en waar je maar niet vanaf kunt komen, hoe graag je het ook wilt veranderen.

Dat heeft alles te maken met het gezin als systeem, vertelt Bibi Schreuder, mede-eigenaar en één van de oprichters van het Bert Hellinger Instituut voor systemisch werk en opstellingen. Ter verduidelijking vergelijkt zij het gezin met een kudde wilde dieren op de savanne. “Wanneer er gevaar op de loer ligt, zorgen de ervaren dieren ervoor dat de kudde bij elkaar blijft en dat de kleintjes beschermd worden. Dit systeem werkt alleen als de hele kudde meewerkt en als de volwassen dieren hun plek innemen, zodat de buitenkant van de kudde gesloten is,” vertelt ze. En dat geldt ook voor het gezin. “Wij mensen zijn ook kuddedieren. Ons oerinstinct zorgt ervoor dat we ons schikken naar het systeem, om zo in veiligheid te blijven.”

De band met je broer of zus

Ben je opgegroeid met een broer of zus die extra aandacht of zorg nodig had, bijvoorbeeld vanwege een ziekte of handicap, dan is de kans groot dat jij uitstekende leiderschapskwaliteiten hebt ontwikkeld en goede voelsprieten hebt voor wat er in je omgeving gaande is. Dit maakt je enerzijds sterker, maar tegelijkertijd kan het je ook beperken. Bijvoorbeeld omdat je jezelf altijd maar wegcijfert en je je vaak (te) verantwoordelijk voelt.

Wanneer het systeem onder druk komt te staan – bijvoorbeeld vanwege die extra zorg voor een ziek of gehandicapt kind – is de kans dan ook groot dat een ander kind uit datzelfde gezin zich als kind al onbewust als ‘volwassene’ gedraagt. Om het systeem niet uit balans te brengen en de ouders te ontlasten heeft hij of zij zichzelf ervan overtuigd altijd sterk te moeten zijn en alles zelf te moeten regelen. Zo’n patroon dat in je kindertijd (geheel onbewust) is ontstaan, kan tekenend zijn voor de rest van je leven.

Van onbewuste familiepatronen naar ruimte voor verandering

Ook in minder specifieke situaties kunnen de verhoudingen in je familie bepalend zijn voor je huidige gedrag en overtuigingen. Misschien zijn er in het verleden dingen gebeurd die je (groot)ouders niet of nauwelijks een plek hebben kunnen geven. Een miskraam waar nooit over gesproken is, een buitenechtelijk kind of een tweedeling van de familie door oorlog kan in jouw huidige leven van invloed zijn. Zelfs als iets al generaties terug is voorgevallen.

Zie je al weken op tegen een samenzijn met familie omdat er vaak strubbelingen zijn, omdat je je niet begrepen voelt of omdat het meestal op ruzie uitdraait? Weet dan dat dit misschien wel te maken heeft met een disbalans die in het verleden is ontstaan. Inzicht hierin kan je meer duiding geven én helpen jezelf en je familieleden beter te begrijpen.

Bibi benadrukt dat patronen als gevolg van zo’n (verzwegen) gebeurtenis vrijwel altijd onbewust ontstaan. Een familieopstelling is bedoeld om zulke onbewuste patronen aan het oppervlak te krijgen en mensen bewust te maken van het bestaan en de impact ervan. “Hoe harder je je probeert af te zetten tegen je eigen gedrag of tegen dat van een familielid, hoe dichter je erbij blijft,” vertelt ze. “De truc is dan ook juist om je hele familie, inclusief alle gebeurtenissen en narigheden, te nemen zoals die is, zodat alles een plek kan krijgen en er ruimte ontstaat voor verandering. Maar daarvoor is eerst inzicht en bewustwording nodig. Een familieopstelling kan je die geven.”

Meer Happinez?

Is de band met je ouders nou niet echt je van het? Heb je al jaren een moeizame relatie met je zus? Of kijk je stiekem de andere kant op als je die ene tante tegenkomt op straat?

Volgens een onderzoek, dat gepubliceerd werd in de Journal of Family Psychology, hebben negatieve emotionele relaties met familieleden (ouders, broers, zussen, grootouders, enzovoorts) een behoorlijke impact op je gezondheid.

Emotioneel klimaat en gezondheid

Voor het onderzoek werden zo’n 2800 mensen over een periode van 20 jaar gevolgd. Zij deden mee aan 3 onderzoeksronden op verschillende momenten: de eerste in 1995 en de laatste in 2014. Bij de start van de studie waren de deelnemers gemiddeld 45 jaar oud.

In elke ronde werd aan de deelnemers gevraagd naar het emotionele klimaat van hun familie. Ze gaven antwoord op vragen als ‘hoe vaak word je bekritiseerd door een familielid?’ om aan te geven hoeveel familiespanningen of juist familiesteun ze ervoeren. Ze beantwoordden dezelfde soort vragen met het oog op hun intieme partners – bijvoorbeeld: ‘hoezeer waardeert je partner jou?’ – om zo ook het emotionele, intieme partnerklimaat in kaart te brengen.

Om de invloed van dat emotionele klimaat op de gezondheid te kunnen onderzoeken, beoordeelden respondenten in elke vragenronde hun lichamelijke gezondheid op een schaal van slecht tot uitstekend. Daarnaast gaven ze aan of ze in de afgelopen 12 maanden last hadden gehad van chronische aandoeningen als een beroerte, hoofdpijn of maagklachten.

Gezonder met meer familiesteun

De uitkomsten van de tweede onderzoeksronde lieten zien dat de respondenten die veel familiesteun ervoeren een betere gezondheid hadden dan de respondenten met veel spanningen in de familie. En, heel verrassend: het emotionele intieme partnerklimaat bleek niet of nauwelijks van invloed. Dat terwijl uit veel andere en eerdere studies blijkt dat juist liefdesrelaties de gezondheid beïnvloeden. Hoofdonderzoeker Sarah B. Woods zegt dan ook ‘verbijsterd’ te zijn dat dit onderzoek zo’n verband op geen enkele manier aantoonde.

Liefdesrelaties toen en nu

Een mogelijke verklaring daarvoor is de veranderde manier waarop we met intieme relaties omgaan. Liefdesrelaties van nu zijn heel anders dan een paar decennia geleden. Zo trouwden onze overgrootouders over het algemeen al op jonge leeftijd en was een scheiding in hun tijd nog opzienbarend. Wij trouwen gemiddeld pas veel later, áls we al trouwen. En een fors deel van het aantal huwelijken eindigt tegenwoordig in een scheiding.

De meeste deelnemers hadden levende ouders of broers en zussen; de relaties met die familieleden duurden dus al veel langer dan de relatie met hun liefdespartner. Daar komt nog eens bij dat je het, hoe graag je dat ook zou willen, nu eenmaal niet uit kunt maken met je familie: die heb je voor het leven.

Wake up-call

Wood hoopt dat de resultaten van het onderzoek ‘disfunctionele’ families en de geestelijke gezondheidszorg wakker schudden. Want zelfs als je inmiddels al lang en breed gewend bent aan problemen en ongemakkelijke situaties binnen je familie, kan het de moeite waard zijn om tóch te proberen bepaalde relaties te verbeteren.

Beeld: fotografie en styling door Pia Jane Bijkerk

Meer Happinez?