Lach eens om jezelf: het maakt je leven lichter

Lach eens om jezelf: het maakt je leven lichter Lach eens om jezelf: het maakt je leven lichter Lach eens om jezelf: het maakt je leven lichter

Soms lijkt het alsof zingeving en spiritualiteit alleen maar een heel serieuze zaak is, en da’s best jammer. Een beetje zelfspot en humor kan het pad naar verlichting immers vrolijker en lichter maken, en bovendien: waarom zijn er anders zoveel boeddhistische grappen?

Ken je die mop van de Boeddha, die langs de Ganges liep en verderop een volgeling zag, die onder een boom zat te bidden? Nadat Boeddha vroeg waarom hij mediteerde, zei de volgeling dat hij aan het proberen was om zó verlicht te worden, dat hij vanzelf en zonder hulp de overkant van de rivier zou bereiken. Waarop de Boeddha hem losgeld gaf en zei: ‘Neem het pontje maar, veel makkelijker!’

Lichtheid

Een slim grapje, want het antwoord van de Boeddha is niet alleen onverwacht, maar zegt ook veel over de boeddhistische levensvisie, waar een zekere lichtheid bij hoort. Er zijn nog wel meer grappen die bij dat idee aansluiten. Neem die van de zenstudent die bij een boeddhistisch klooster aanklopte en een simpele vraag stelde aan de zenmeester die de poort opende: ‘Als ik me bij deze orde aansluit, hoe lang duurt het dan om Verlichting te bereiken?’

‘Tien jaar,’ antwoordde de zenmeester.

Dat vond de student een beetje lang. ’Maar als ik nou heel erg mijn best doe en dubbel zo hard werk?’ vroeg hij hoopvol.

‘Dan twintig jaar.’

Ook deze grap zegt veel over het boeddhisme: juist als je heel hard probeert iets te bereiken, duurt het langer om het inzicht te verkrijgen. Het boeddhisme – en het leven in het algemeen – is namelijk niet iets wat je kunt doorgronden door hard na te denken en toe te werken naar de eindstreep, maar eerder juist door te ontspannen – het is het pad, niet het doel waar het om gaat.

Liefdevolle vriendelijkheid

Nog ééntje dan: een westerse vrouw was in India in de leer bij een boeddhistische leraar. Op een dag zat ze met een vriendin in een riksja op weg naar de tempel, door de stromende regen, toen ze plotseling door een man werden aangevallen. Het liep goed af, maar ze was geschrokken, en ze vroeg haar leraar of hij misschien advies had over wat je nou moest doen in zo’n geval. Want ze had natuurlijk wel van alles geleerd over ‘liefdevolle vriendelijkheid’ en ‘in het moment zijn’, maar hoe vertaal je dat naar een boeddhistisch juiste reactie als er ineens een overvaller tegenover je staat? Waarop de wijze woorden van haar leraar waren: ‘Je had ‘m, in het moment en vol liefdevolle vriendelijkheid, met je paraplu op zijn hoofd kunnen slaan.’

Ook hier ligt een diepere wijsheid aan ten grondslag: ‘in het moment zijn’ betekent alert zijn en doen waar de situatie op dat moment om vraagt. En: liefdevolle vriendelijkheid heeft zijn grenzen.

Lachen om jezelf

We zijn geneigd te denken dat persoonlijke ontwikkeling (of het spirituele domein in z’n geheel) iets heel serieus is. Die ernst is op zich niet zo raar. ‘Wie ben ik?’ en ‘Wat doe ik hier?’, dat zijn serieuze filosofische vragen en de vraag naar ‘de zin van het leven’ is er ook niet eentje om in lachen uit te barsten. Je bestemming te vinden, leren mild te zijn voor je onvolkomenheden (ga er maar aan staan!), dat valt inderdaad niet mee.

Maar zou het niet ook anders kunnen dan alleen serieus en zwaar? Is lichtvoetigheid niet óók een levenskunst? En vrolijk kunnen zijn? En kunnen lachen om jezelf, ook op dagen dat het allemaal tegen zit? Zou relativering niet juist kunnen helpen bij het ontwikkelen van wijsheid en het afstemmen van je spirituele of religieuze antenne?

Het is een vraag die niet zo vaak gesteld wordt. In elk geval niet in de meeste godsdiensten. Daar valt lichtvoetigheid ver te zoeken, tenzij je er gericht naar op zoek gaat en tussen de regels doorleest. Neem het Nieuwe Testament. Dat Jezus water in wijn kon veranderen is op zich natuurlijk een gave waarmee ze je ook in die tijd waarschijnlijk graag zagen komen op feesten en partijen. En de opmerking van Jezus: ‘Waarom zie je wel de splinter in het oog van een ander, terwijl je de balk in je eigen oog niet ziet?’ is, als je erover nadenkt, wel iets waar ironie uit spreekt. Dat mensen zoveel commentaar hebben op iets wat een ander doet, terwijl ze zelf veel erger zijn. is dat niet ook gewoon gráppig? Maar dat het leven zelf ook licht kan zijn, dat is toch niet echt de kernboodschap.

Talent voor plezier

Los van de anekdotes, grappen en verhalen, zit er onder humor en lichtheid wel degelijk een diepere laag dan alleen pure lol. Om te beginnen gaat het om diepmenselijke emoties die er gewoon bij horen. We hebben een talent voor vrolijkheid en plezier, we kunnen huppelen, de slappe lach krijgen, blij worden van dingen in onze omgeving. Lachen is aanstekelijk en samen lachen schept een band. Als dat vrolijke zo bij het leven hoort, is het kennelijk iets wat ons helpt, want anders was die hele vrolijkheid er tijdens de evolutie wel uitgegaan en zaten we nu alleen nog maar serieus op de bank.

Vasthouden aan lichtheid en vrolijkheid

Nog een nadenker: wat gebeurt er eigenlijk vóórdat je in de lach schiet? Vaak gebeurt er iets onverwachts. De werkelijkheid doet even niet wat je verwacht en als reactie schiet je in de lach. En dat lachen ontspant. Het herstelt iets wat niet klopt. En dat is niet alleen leuk en ontspannend, het kan ook helpen op heel moeilijke momenten. Als je je verkrampt voelt van pijn en verdriet, juist dan kan het gebeuren dat een lach vlakbij is. Omdat er zoveel spanning is dat die eenvoudigweg een uitweg zoekt, in de vorm van een grap. Het is niet voor niets dat lachen en huilen vaak samen gaan: door te lachen barst je open en vindt opgekropt verdriet een uitweg. De steen in je maag wordt zachter, al is het maar even. Wat met veel praten vaak niet lukt, gebeurt met lachen wel. Zo’n lach zorgt, om met Leonard Cohen te spreken, voor de barstjes in de werkelijkheid waardoor het licht weer naar binnen kan. Misschien is het vasthouden aan lichtheid en vrolijkheid als het erop aan komt wel veel belangrijker dan alle andere levenskunsten bij elkaar.

Uitlaatklep

Lachen bevrijdt. Niemand omschreef dat indringender dan de Oostenrijkse psychiater Viktor Frankl in ‘De zin van het bestaan’, een boek over zijn tijd in het concentratiekamp dat vaak wordt aangehaald als het gaat om zingevingsvraagstukken. Je kunt je situatie niet zelf uitkiezen, aldus Frankl, maar wel hoe je erop reageert. Daarin zit je vrijheid, ook al zit je gevangen. ‘Zonder humor zou ik het niet gered hebben,’ schrijft hij. Met een andere gevangene sprak hij af dat ze elkaar elke dag een grappig verhaal zouden vertellen, dat zich zou afspelen na hun vrijlating. Stel je voor, zei hij dan tegen die ander, straks sta je weer in de operatiekamer, sta je net lekker te opereren en dan komt de chef van de kliniek binnen en begint te schreeuwen: ’Actie, actie!’ Hij refereert hierbij naar de manier waarop ze dagelijks werden toegeschreeuwd door bewakers.

Moet je lachen of huilen? Precies op dat snijpunt zit de troost. Juist in de moeilijkste tijden heb je het nodig af en toe te lachen. Als uitlaatklep. Als tegenwicht. Om het gewicht draaglijk te maken, om even opgetild te worden uit de zwaarte van de dag. De Dalai Lama zei het zo: ‘Het pad naar vreugde voert niet bij lijden en tegenslag vandaan, maar er dwars doorheen.’

Persoonlijke groei

Maar hoe doe je dat, lichtheid brengen in je spirituele pad? Om te beginnen door om te oefenen met relativeren en zelfspot. Dat zou een makkie moeten zijn, want laten we wel wezen: het pad naar de open chakra’s is geplaveid met onbeholpenheid, spierpijn en snurken tijdens de yogales (om over andere geluiden maar te zwijgen). Als je daarom kunt lachen, in plaats van ten prooi te vallen aan gêne en schaamte, wordt het leven meteen al een stuk makkelijker.

Via humor en lachen kun je je persoonlijke groei een boost geven, door vooral met mildheid naar jezelf te kijken. Door oog te hebben voor de onbeholpenheid waarmee we ons toch maar mooi door het leven slaan, met alle tegenslagen die erbij horen. Door de momenten te koesteren dat er wat te lachen valt, en die momenten ook zo vaak mogelijk op te zoeken. Door een muntje in je jaszak te houden, om jezelf eraan te herinneren af en toe de pont te nemen, in plaats van jezelf per se met veel moeite en inspanning naar de overkant te willen mediteren.

Door te leven met een glimlach.

Dit artikel komt uit Happinez 5-2021 ‘Vier het leven’. 

Meer weten?

Meer lezen over lichter leven?

Stop met (te veel) plannen, start met leven.

Volgend artikel
De symbolische betekenis van dieren: wat wil jouw krachtdier je vertellen?
De symbolische betekenis van dieren: wat wil jouw krachtdier je vertellen?